Wie was de architect van het Kapittel van Sint Servaas in de vroege 16e eeuw?

[Ingrid M.H.Evers]

Vormgeving van een nis

Weten we iets over het uiterlijk van het altaar dat door Oupeye werd gesticht? Bestaat het nog? Aan welke heilige was het gewijd? In welke stijl was het vormgegeven. Laatgotisch, vroegrenaissance of een mengstijl? Voor welke kerk was het altaar bestemd? De Heilig Sacramentskerk (Église du Saint-Sacrament​) in Luik was ooit een augustijnenkerk, maar werd, volgens de Nederlandse en Franse Wikipedia, pas in 1527 gewijd en bovendien in de tweede helft van de 18e eeuw vervangen door de huidige, barokke kerk. Het kan natuurlijk zijn dat de voorganger van de huidige kerk in 1515 in aanbouw was en dat Oupeye daar zijn bijdrage aan wilde leveren.

Tot nu toe is de vermelding bij Poncelet de enige aanwijzing voor de vormgeving. Het gaat om een nis/kapel gebouwd met mergelsteen uit Sichen. De architect/bouwmeester van het kapittel van Sint Servaas was hier kennelijk bedreven in. Aangezien er in de nis een beeld van Onze Lieve Vrouwe van Loreto moest komen te staan, zal er ook wel een klein altaar zijn geweest, of minimaal een ondersteuning van het beeld.

[Ingrid M.H.Evers]

Lambert d'Oupeye: verwijzing naar een architect

(2) Dans d'autres actes, on le qualifie : maître de l'œuvre du nouveau Saint-Jacques, ce qui prouve le rôle considérable qu'il jouait dans la • réédification^de l'église abbatiale. La qualification d'architecte ne lui est jamais donnée, pas plus qu'à ceux qui, jusqu'au XVIIIe siècle, s'occupèrent des constructions de la cathédrale, quels que fussent leurs talents.

Cependant, le mot n'était pas inconnu : dans son testament, en date du 19 juillet 1515, Lambert d'Oupeye, chanoine de Saint-Lambert, fait un legs pour la construction, en l'église des Augustins sur Avroy, d'une niche sculptée en pierre de Sichen, pour une statue de N. D. de Lorette ; cet ouvrage, déclare-t-il, pourra être confié à l'architecte de l'église Saint-Servais, à Maestricht, qui est expert en travaux de ce genre.

Literatuur
Ed. Poncelet, 'Les Architectes de la Cathédrale Saint-Lambert de Liège', in: CHRONIQUE ARCHÉOLOGIQUE DU PAYS DE LIÉOE, 25 (1934) 5-39. https://www.ialg.be/ebibliotheque/ch...es/capl025.pdf

---------------------------------------------------------------------
Liège
Au début du XVIe siècle, Lambert d'Oupeye, chanoine de Saint Lambert fonda dans l'église des Augustins, au quartier d'Avroy, un autel en l'honneur de Notre-Dame de Lorette. Ce chanoine devint chancelier du Prince Evêque Erard de la Marck en 1506. Le 10 août 1515, il fut inhumé dans l'église des Augustins.
https://www.ndloretteetsthadelin.be/...elorettebe.php

[Ingrid M.H.Evers]

Misschien wil de heer Stefaan Grieten hier de betreffende passage uit het testament van de kanunnik D'Oupeye plaatsen? Frans, Latijn of Nederlands, maakt niet uit, Google Translate vertaalt het voor ons. Ook zou ik willen weten wanneer het testament werd opgemaakt en of er andere legaten, stichtingen, ed., in vermeld worden.

Ik heb wat doorgezocht en vond een passage in een Franse voetnoot, waarin Lambert d'Oupeye niet als kannunik van Sint Servaas werd genoemd, maar als kanunnik van Saint Lambert in Luik. Dat hij in 1506 werd benoemd tot het hoogste ambt in de kanselarij van de Luikse bisschop, heeft waarschijnlijk mede daarmee te maken. Zie de lijst op Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_...insbisdom_Luik

Lambert d'Oupeye stierf drie weken nadat hij op 19 juli 1515 het testament had laten opstellen. Daarin zijn verschillende legaten opgetekend voor kunstwerken, onder meer een stel zilveren, met goud getoetste beelden, die door de goudsmid Hans von Reutlingen uit Aken moesten worden gemaakt, of door iemand met dezelfde ambachtelijke kwaliteiten.
Hierover is een artikel geschreven dat (full text) is uitgekomen in het bulletin van het Metropolitan Museum of Art: A Source for Two Gilded Silver Figurines by Hans von Reutlingen, door ELIZABETH RICE MATTISON..Mattison_Metropolitan_Museum_Journal_v_56_2021.pdf​

Zie ook: https://orbi.uliege.be/bitstream/226...reliquaire.pdf

Voor de overige bronnen even geduld, aub. Ik moet het weer opzoeken, omdat gisteren de electriciteit in deze hoek van Maastricht uitviel en alles op het scherm wegvaagde. Een paar uur later was alles weer in orde (en de diepvries ondanks de hitte niet gesmolten), behalve mijn computer en printer. Maar ik kom terug!

[El Loco]

Misschien wil de heer Stefaan Grieten hier de betreffende passage uit het testament van de kanunnik D'Oupeye plaatsen? Frans, Latijn of Nederlands, maakt niet uit, Google Translate vertaalt het voor ons. Ook zou ik willen weten wanneer het testament werd opgemaakt en of er andere legaten, stichtingen, ed., in vermeld worden..

Weten we iets over het uiterlijk van het altaar dat door Oupeye werd gesticht? Bestaat het nog? Aan welke heilige was het gewijd? In welke stijl was het vormgegeven. Laatgotisch, vroegrenaissance of een mengstijl? Voor welke kerk was het altaar bestemd? De Heilig Sacramentskerk (Église du Saint-Sacrament​) in Luik was ooit een augustijnenkerk, maar werd, volgens de Nederlandse en Franse Wikipedia, pas in 1527 gewijd en bovendien in de tweede helft van de 18e eeuw vervangen door de huidige, barokke kerk. Het kan natuurlijk zijn dat de voorganger van de huidige kerk in 1515 in aanbouw was en dat Oupeye daar zijn bijdrage aan wilde leveren.

[Stefaan Grieten]

Alvast mijn beste dank voor de vele reacties op zo korte tijd!

[Antonius]

Hier moet ik El Loco wel gelijk geven, ik heb die dissertatie kruislings gelezen en eind 1600 is er niet veel meer gebeurd afgezien van de restauratie natuurlijk.
In de dissertatie is sprake van Arnold van Weid als proost en twee anderen. die de basis hebben gelegd voor de Sint Servaas kerk die erg leek op die Baseliek uit Speyer.
Maar ik heb nog niet alles gelezen, krijg je vierkante ogen van aan het beeldscherm

[Ingrid M.H.Evers]

Ik zie nog wel een mogelijkheid, maar dan komen we uit bij het betere giswerk. Omstreeks 1515 had het Sint-Servaaskapittel een ambitieuze proost, die zich op meerdere manieren inzette voor de verfraaiing van de kerk. Deze Engelbert van Heemstede (?-1539) was in 1515, het overlijdensjaar van kanunnik Oupeye, de vermoedelijke opdrachtgever van een grote luidklok, de nog bestaande Sint-Servaasklok of Grameer I, nu in de pandhof van de kerk (in de westwerktoren hangt sinds 1983 een nieuwe klok, Grameer II).

Nog niet zo'n gek idee, Loco. Ik denk overigens dat we de betreffende bouwmeester ook zouden kunnen zoeken in het archief van de Kerkfabriek of van de Kamerhof van Sint Servaas (zie Hackeng, pp. 126 en volgende: Vermogensstructuur: https://pure.uva.nl/ws/files/3943742/41207_Hackeng.pdf). Ik ga wat mailtjes versturen.

[Ingrid M.H.Evers]

https://pure.uva.nl/ws/files/3943742/41207_Hackeng.pdf
Ben al meer dan één uur aan het lezen en dat gaat nog veel meer uren duren.

Dat denk ik ook, Antonius, maar wel geweldig dat een dergelijke dissertatie van 700+ pagina's gewoon op internet beschikbaar is. Ik heb dat boek in de kast staan, maar zie nu, dat ik het veel zorgvuldiger had moeten lezen! Niettemin: Hackeng laat ik graag even aan jou over.

[El Loco]

Lambert d'Oupeye, kanunnik van Sint-Servaas en kanselier van prins-bisschop Erard de La Marck, overleed in 1515. Hij bepaalde in zijn testament, dat een door hem gesticht altaar in de augustijnerpriorij van Luik bij voorkeur ontworpen moest worden door de architect van de Sint-Servaasbasiliek van Maastricht. Is geweten wie dat was?

Lastig hoor. Bij mijn weten werd er begin 16e eeuw niet meer zoveel gebouwd aan de Sint-Servaas. Een grote bouwhausse vond plaats kort daarvoor in de14e en 15e eeuw, met name in de laatste helft van de 15e eeuw: het gotisch gewelf in de kerk, de zijkapellen, de gotische kruisgang en de in de Franse tijd gesloopte Koningskapel (voltooid in 1476). De eerstgenoemde projecten werden omstreeks 1450 voltooid en worden toegeschreven aan kanunnik Dierick Volquin, van wie een plaquette in de kerk aanwezig is. Ik weet niet of daar een sterfdatum op genoemd wordt, maar ik vermoed dat Volquin al lang dood was toen kanunnik Oupeye zijn testament opmaakte. De laatste twee projecten (kruisgang en Koningskapel) worden toegeschreven aan de bouwmeester Cornelis de Wael (ca. 1440-1505), maar ook die kan Oupeye niet bedoeld hebben, aangezien hij in 1515 al tien jaar dood was (tenzij Oupeye verzuimde zijn testament in die tien jaar te updaten). Zie ook deze paragraaf over de bouwgeschiedenis van de kerk.

Ik zie nog wel een mogelijkheid, maar dan komen we uit bij het betere giswerk. Omstreeks 1515 had het Sint-Servaaskapittel een ambitieuze proost, die zich op meerdere manieren inzette voor de verfraaiing van de kerk. Deze Engelbert van Heemstede (?-1539) was in 1515, het overlijdensjaar van kanunnik Oupeye, de vermoedelijke opdrachtgever van een grote luidklok, de nog bestaande Sint-Servaasklok of Grameer I, nu in de pandhof van de kerk (in de westwerktoren hangt sinds 1983 een nieuwe klok, Grameer II). Volgens Van Heemstedes tijdgenoot Matthaeus Herbenus (1451-1538 ) werd toen ook een nieuwe westwerktoren gebouwd. Helaas noemde Herbenus niet de naam van de architect. Bovendien zou die toren al in 1556 zijn vervangen door een nieuw exemplaar van Jan Pyens, die op oude afbeeldingen is te zien.

[Antonius]

https://pure.uva.nl/ws/files/3943742/41207_Hackeng.pdf

Ben al meer dan één uur aan het lezen en dat gaat nog veel meer uren duren.
Maar ik dacht aan bezittingen; Proosten, Groodproost, en de activa / cijns en dus bezittingen die dwars door de euregio over en weer gingen.
Daar zou de auteur toch ook een naam moeten hebben van die architect.
Er waren ook proosten die kerkbouwers waren en in relatie tot hetgeen ik nu gelezen heb kan dat zomaar een Duitser zijn geweest.

[Ingrid M.H.Evers]

Ik kreeg gisteren deze vraag voorgelegd door de Belgische onderzoeker Stefaan Grieten (26 juni 2025, 15:33):

Lambert d'Oupeye, kanunnik van Sint-Servaas en ​[vanaf 1506] kanselier van prins-bisschop Erard de La Marck, overleed in 1515. Hij bepaalde in zijn testament, dat een door hem gesticht altaar in de augustijnerpriorij van Luik bij voorkeur ontworpen moest worden door de architect van de Sint-Servaasbasiliek van Maastricht. Is geweten wie dat was?

Grieten onderzoekt kunst en cultuur in de vroege 16de eeuw van het prinsbisdom Luik. Het is duidelijk dat die 'Maastrichtse' architect een zekere reputatie had, anders zou een dergelijk belangrijk legaat niet aan hem zijn gekoppeld. Heeft iemand een idee?