Kanne

[Jo Pluymakers]

Oorspronkelijk was de naam van dit grensdorp Canne.

Wanneer en waarom wijzigde die naam in Kanne?

Ook denk ik hierbij aan de schrijfwijze Cannerberg die in de HEM een verwijzing krijgt naar Kannerberg.

Alvast dank voor uw reactie.

Jo Pluymakers

[Ingrid M.H.Evers]

In de 'storm' van de laatste dagen is deze vraag bijna verdronken, maar niet helemaal.

Het antwoord op "Canne" of "Kanne" is niet zo makkelijk te geven, omdat de oorsprong van beide schrijfwijzen in een ver verleden ligt. Al in de hoge middeleeuwen kwamen beide schrijfwijzen voor. Nog tijdens de onderhandelingen na de Belgische Opstand (1830-1839) over het verloop van de grens die Nederland van België moest gaan scheiden, wordt het dorp aangeduid als Canne. (zie Delpher, Algemeen Handelsblad, 6 juli 1840, en elders).

Nadat het dorp Canne definitief aan België werd toegewezen, schijnt de Belgische overheid gekozen te hebben voor een schrijfwijze met K, dus voor 'Kanne'. In Nederland heeft men vastgehouden aan Canne. Behalve Château Neercanne herinneren op Nederlands gebied echter alleen het Cannerplein en de Cannerweg aan het vroegere Nederlandse dorp Canne. Het Cannerplein kreeg die naam pas in september 1917; de Cannerweg is pas in 1920 zo genoemd. Wat wij nu de Cannerweg noemen, heette voorheen 'de weg door het Broek'. En 'de weg naar Kan en naar den Berg' liep over de Louwberg: de huidige Susserweg (zie onderstaande kaart).



Manuscriptkaart van het Servaasbroek, J.P. Cramer, 1776 (RHCL, RAL-K-245-1)


De weg door het Broek lag heel laag in het dal en was vaak onbegaanbaar. De huidige Cannerweg is opgehoogd en voorzien van drainage in diepe sloten.

Vóór de twintigste eeuw bestond er overigens nog geen uniforme naamgeving. In de volksmond is de huidige Mergelweg enige tijd de 'Cannerweg' genoemd, want die weg liep naar Opkan, lag verder verwijderd van de Jeker en bleef meestal wel begaanbaar.

De reden dat in de Historische Encyclopedie Maastricht van Cannerberg wordt verwezen naar Kannerberg, heeft mede te maken met het gegeven, dat de berg naar het dorp is vernoemd. Ook heeft het grootste deel van de Kannerberg altijd op (nu) Belgisch gebied gelegen. Omdat het Albertkanaal er dwars doorheen gegraven is, realiseert men zich dat vaak niet.

Limieten van de Vroenhof, opgemeten door J.P. Cramer, 1783 (detail van kaart bij het RHCL, signatuur RAL K 047). Beide schrijfwijzen worden naast elkaar gebruikt.

[Pier]

(...)
Nadat het dorp Canne definitief aan België werd toegewezen, schijnt de Belgische overheid gekozen te hebben voor een schrijfwijze met K, dus voor 'Kanne'. In Nederland heeft men vastgehouden aan Canne. Behalve Château Neercanne herinneren op Nederlands gebied echter alleen het Cannerplein en de Cannerweg aan het vroegere Nederlandse dorp Canne. Het Cannerplein kreeg die naam pas in september 1917; de Cannerweg is pas in 1920 zo genoemd.
(...)

De historische uitleg van Ingrid is helder en verklaart grotendeels wanneer Canne Kanne werd.

Taaltechnisch wil ik er nog wel het navolgende aan toevoegen.

Woorden worden met een K geschreven als dit inheemse woorden zijn (van Nederlandse afkomst of woorden die vernederlandst zijn).
Alle uitheemse woorden worden met een C geschreven. Dat is gebeurd met van oorsprong Latijnse en Franse woorden als komedie, karakter, akte, strikt, maar niet met contact, locomotief, product, college, actrice.
(bron: https://www.startpagina.nl/v/kunst-c...den-k-c-moest/)

Dat is wellicht een verklaring waarom Canne Kanne werd.
We moeten hierbij bedenken dat Vlaamse bestuurders, zeker in de 19e eeuw en mogelijk zelfs tot op de dag van vandaag, het ontzettend belangrijk vinden dat er wordt vastgehouden aan het Nederlands en dat de (gesproken en geschreven) taal niet verfranst.
Ik kan mij daarom voorstellen dat de Vlaamse bestuurders - bij het "binnenhengelen" van het dorp Canne - behoefte hadden om dit stukje land daadwerkelijk Vlaams te laten zijn.
Dus veranderden ze Canne in het meer Nederlands lijkende Kanne.
Canne/Kanne ligt namelijk direct aan de taalgrens.
Dat de Vlaamse bestuurders het gelijk aan hun zijde hadden blijkt wellicht uit het feit dat de taalgrens in 1963 inderdaad opschoof.
De directe buurgemeente van Kanne, Eben-Emael, was tot 1963 nog (Belgisch) Limburgs, dus Nederlandstalig, grondgebied.
Bij het vaststellen van de formele taalgrens in België ging Eben-Emael over naar de Franstalige provincie Luik en rukte de taalgrens dus op tot aan Kanne.

Overigens werd bij het wettelijk vaststellen van deze taalgrens niet alleen Eben-Emael overgeheveld van (Belgische) Limburg naar de Franstalige provincie Luik.
Dat lot viel ook de navolgende gemeenten ten deel:
Corswarem - Wouteringen (Otrange) - Rukkelingen-aan-de-Jeker (Roclenge-sur-Geer) - Bitsingen (Bassenge) - Wonck - Eben-Emael - Ternaaien (Lanaye)

Daarentegen weden de (Franstalige) Luikse gemeenten
Moelingen - 's-Gravenvoeren - Sint-Martens-Voeren - Sint-Pieters-Voeren - Teuven - Remersdaal
overgeheveld naar de (Belgisch) provincie Limburg.
Mn. deze overheveling van de zgn. Voerstreek van Luik naar Limburg zou nog enkele decennia grote problemen opleveren en de Belgische regering meer dan eens aan het wankelen brengen.
Maar ja, hoe interessant ook maar we dwalen af

[Ingrid M.H.Evers]

Taaltechnisch wil ik er nog wel het navolgende aan toevoegen.

Heel duidelijk, Pier, met dank. Ik had zelf ook een stukje over dat Nederlands opgesteld, maar ik kon het niet onderbouwen, dus heb het gewist. In het algemeen vind ik dat Vlaams-Belgische schrijfwijzen logischer Nederlands zijn dan onze Nederlandse. Zij schrijven geheel volgens de regels: Sint-Truiden (met verbindingsstreepje, wij (fout: ) Sint Oedenrode, en Sint Pietersberg (zonder dat streepje). Wij moeten het altijd extra 'interessant' maken. Het betref geen gemeente, maar wat moet je met een (Heerlens) gemeentearchief dat zich sinds enige jaren heeft omgedoopt tot Rijckheyt? Die schrijfwijze moet ik áltijd weer nakijken! Waarom makkelijk als het moeilijk kan? Enfin, we dwalen inderdaad af.

[El Loco]

Om nog even mee af te dwalen: op Wikipedia is al jarenlang een soort oorlog aan de gang over de correcte schrijfwijze van plaatsen als Bitsingen/Bassenge, Glaaien/Glons en Wezet/Visé. Voorlopig hebben de Vlaamse taalpuristen het pleit gewonnen; het is dus nu Wezet en niet, zoals elke Maastrichtenaar zegt, Visé.

[Ingrid M.H.Evers]

De weg naar Canne / Kanne

Dat 'de weg naar Canne' (Nederlands stukje, dus met een C !) slecht begaanbaar was, blijkt uit een krantenknipsel uit 1871, waarbij in Provinciale Staten wordt gepleit voor een subsidie voor de stad Maastricht. 'Want de gemeente Oud-Vroenhoven zal die weg nooit maken'. En dat was begrijpelijk: voor Oud-Vroenhoven was die weg de oostgrens met Maastricht, en Kanne lag niet meer in die gemeente, want was Belgisch gebied.

Maar dat die weg verbetering nodig had, was ook in 1871 een (terugkerend) feit. Zelfs is er enige tijd sprake geweest van een 'verheffing' van die weg tot internationale verbinding, waarmee de kosten van beheer geheel voor de provincie en/of het rijk gekomen zouden zijn.

Venloosch Weekblad, 11 november 1871

[Antonius]

Als ik terug denk aan de lagere school, schreef ik tijdens het Nederlandse taal dictee: Kan en niet Canne. De rode streep van juf Terbeek begreep ik toen nog niet. Tot we voor het eerst in mijn leven met de auto naar de Schußter gereden zijn en het plaatsnaambord zagen net over de grens. Het is volgens mij ook een kwestie van de Naam aangeleerd krijgen en dat ook in schrijftaal ingehamerd krijgen. Die taalgrens als Lanaye en Kanne is in de hele Maastrichtse geschiedenis te vinden. Wie maakte de schrijffout? Die Fransoos of de Spanjool of die Latijns sprekende Duitse klerus?

[Antonius]

Ik was nog even in de binnenstad wegens m'n rijbewijs vernieuwen. En daar hebben vandalen (valt de Maastrichtenaar niet op) de straatnaambordjes vervangen met een eigen vertaling in 'n Dialect. Of is dat Fonetisch?
Jäöstraot
Begrijp daar net zo weinig van als Canne of Kanne, ofschoon ik de uitleg van jullie heel goed begrijp. Maar goed dat er geen s achter staat.
De eerder genoemde Eben Emael uitspraak is Eebe Eimaol. Daar zit toch duidelijk een korte > e < uit het Jülichse in als uitspraak?

[Jo Pluymakers]

Dank voor de vaak uitvoerige en leerzame reacties. Het afdwalen leidde tot interessante betogen. Vandaag ontving ik de volgende reactie van een heemkundige uit Kanne.
In 1932 is ingevolge de taalwetten in Belgie het Nederlands gelijkgesteld aan het Frans.
Voor eigennamen betekende dit, dat Franse of Frans uitziende namen vernederlands
werden in de Vlaamse provincies. Vanaf toen is Canne officieel Kanne geworden.

[Pier]

(...)
In 1932 is ingevolge de taalwetten in Belgie het Nederlands gelijkgesteld aan het Frans.
Voor eigennamen betekende dit, dat Franse of Frans uitziende namen vernederlands
werden in de Vlaamse provincies. Vanaf toen is Canne officieel Kanne geworden.

Dat is het perfecte antwoord op de oorspronkelijke vraag, toch?