Aankondiging

Sluiten
No announcement yet.

De gebroeders Schaepkens

Sluiten
X
 
  • Filter
  • Tijd
  • Tonen
Clear All
nieuwe berichten

  • De gebroeders Schaepkens

    Elders op deze site kwam de discussie op de kunstschilder Alexander Schaepkens, de derde van vier gebroeders, waarvan er drie - Theodore, Alexander en Arnaud (Arnould) - een carrière als kunstenaar kozen. Alexander studeerde onder meer tekenen aan de Koninklijke Academie te Amsterdam en behaalde in 1844 zijn diploma. Vervolgens kreeg hij een baan als directeur van de Maastrichtse Stadstekenschool (1823-1866).

    In 1819 had koning Willem I in grotere steden tekenscholen verplicht gesteld, aangezien de leerlingen van hun vaardigheid profijt trokken in handel en industrie. In de praktijk kwam in Maastricht de Stadstekenschool pas in 1823 van de grond. Het probleem zat enerzijds in de financiering (de kosten waren voor rekening van de straatarme gemeente), anderzijds in de lesbevoegdheden die de directeur moest bezitten. Maastricht smokkelde er een beetje mee om in 1823 tenslotte als eerste de kunstschilder Pierre Lipkens te kunnen aanstellen.

    Lipkens werd opgevolgd door de stadsbouwmeester Matthias Hermans, die in 1842 overleed. De op dat moment nog onbevoegde Alexander Schaepkens werd ingehuurd als interim directeur, terwijl men zogenaamd zocht naar een bevoegd ander. Toen Schaepkens twee jaar later zijn academisch diploma had behaald, werd hij zonder verder dralen aangesteld als directeur. Hij zou het blijven tot midden 1866, toen een nieuwe inrichting van het middelbaar onderwijs leidde tot de opheffing van de Stadstekenschool. Het tekenonderwijs werd ondergebracht bij de in 1866 opgerichte Burger Avondschool. (Niet te verwisselen met de Hogere Burgerschool of HBS, die eveneens in dat jaar werd opgericht).

    Het had voor de hand gelegen dat Schaepkens in het nieuwe bestel opnieuw de functie van tekenmeester had gekregen, maar zulks was niet het geval. Men schoof hem ter zijde, mogelijk omdat hij meer het 'vrije tekenen' had onderwezen dan rechtlijnig en technisch tekenen.



    Zicht op de middeleeuwse Sint Martinuskerk, met rechts de Kruittoren. Zien we hier ook de schilder in het vrije veld? Of een militair tekenaar? Of soldaten met een theodoliet?

    Daarin stond hij niet alleen. Lipkens was aan het technisch tekenen niet eens begonnen; reden voor het geleerde gezelschap Société des Amis des Sciences, Lettres et Arts om een eigen tekencursus voor werkende jongeren te beginnen en regelmatig hun werk ten toon te stellen.

    Stadsbouwmeester Hermans zei, toen hem werd gewezen op de hiaten in zijn onderricht, dat hij best de gewenste lessen wilde geven, mits men hem de middelen gaf om het daartoe benodigde materiaal te kopen. Maar de gemeente had geen geld...

    Tegen de wijze waarop Alexander Schaepkens in 1866 door de gemeente werd weggeschoven, heeft hij terecht bezwaar ingediend. Niet dat het hem hielp. Na 24 jaar enthousiast leiding te hebben gegeven aan het wettelijk verplichte onderwijs van de Stadstekenschool, stond hij als 51-jarige eensklaps zonder enige vorm van vast inkomen op straat. Een door burgemeester Pyls gedane mondelinge toezegging leidde tot niets, en in tegenstelling tot anderen kreeg hij noch wachtgeld, noch een pensioen of andere ondersteuning. Ik citeer hieronder met enkele tekstuele wijzigingen mijn eigen tekst uit 1990:

    'Pijnlijk was dat de gemeente nooit enig werk van hem had willen kopen. Tien jaar na zijn ontslag verkocht hij noodgedwongen het grootste deel van zijn persoonlijke kunstverzameling. Nog vóór de veiling op 20 juni 1876 op gang kwam, bood hij een twintigtal schilderijen aan bij de gemeente Maastricht, met de bedoeling dat deze taferelen - vooral verdwenen stadsgezichten - als cultureel erfgoed in het bezit van de stad zouden blijven. Hij vroeg voor deze ingelijste doeken 25 gulden per stuk. De veiling ging door, maar de transactie van deze geselecteerde doeken met de gemeente stagneerde, dit ondanks (of juist door?) Schaepkens' onverdroten aandringen.'

    'Jarenlang sleepte de affaire, totdat de inmiddels op leeftijd rakende [en enigszins armlastige] schilder in 1889 opnieuw de nooit afgewerkte ontslagkwestie oprakelde en daartoe zelfs de minister afschriften van zijn correspondentie met de gemeente begon te sturen. Het [toenmalige] gemeentebestuur vond kennelijk, dat het inderdaad te gek was. Toen Schaepkens in oktober 1890 voorstelde dat de gemeente "om tot eene afdoening dezer zaak te komen" dan maar voor vijfhonderd gulden de twintig schilderijen uit 1876 zou overnemen, ging men daar op in. Taxatie van de stukken viel echter niet gunstig uit [mogelijk vanwege latente onwil, maar ook andere factoren kunnen een rol hebben gespeeld, zoals een veranderde smaak bij het publiek en de waarschijnlijkheid dat de doeken nodig opnieuw moesten worden opgespannen]. Zo kreeg Schaepkens in september 1891 slechts driehonderd gulden in ruil voor twintig ingelijste olieverfschilderijen en 24 jaar trouwe dienst.'

    'Dat de ene gemeenteraad de andere niet was bleek in 1898, toen de 83-jarige schilder opnieuw tien olieverfdoeken en twee aquarellen te koop aanbood voor de zijns inziens alleszins bescheiden som van 225 gulden. Dit keer was de zaak binnen vijf maanden rond. Het taxatierapport zou Schaepkens - had hij het in kunnen zien - als balsem op de wonde zijn geweest. De commissie achtte "deze schilderijen van veel belang voor de gemeente" en ondersteunde haar oordeel met net die argumenten die Schaepkens reeds in 1876 had aangevoerd, maar die toen en ook door de commissie van 1889 terzijde geschoven waren. Kennelijk begonnen de inzichten van Victor de Stuers (...) ook in zijn vaderstad door te dringen.'

    Het is toch wel bijzonder te bedenken dat het waarschijnlijk de invloed van Alexander Schaepkens is geweest die bij zijn tekenleerling De Stuers - de latere grondlegger voor de monumentenzorg in Nederland - een latente belangstelling voor geschiedenis en monumentaal erfgoed tot bloei heeft gebracht.

    Wat betreft de overgedragen doeken: ze maken (allemaal?) nog steeds deel uit van het gemeentelijk kunstbezit, zwervend langs gebouwen en kantoren.

    Bron:
    Ingrid M.H. Evers, 'Maastricht in de negentiende eeuw, aspecten van het kunstklimaat', in: Théodore Schaepkens, Maastricht 1810 -“ Sint Joost ten Node 1883, (Vierkant Maastricht, 14), Maastricht 1990, 15-55. Catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum.

    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 1 maart 2018, 13:55.

  • #2
    Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers
    Taxatie van de stukken viel echter niet gunstig uit (...) en de waarschijnlijkheid dat de doeken nodig opnieuw moesten worden opgespannen]. Zo kreeg Schaepkens in september 1891 slechts driehonderd gulden in ruil voor twintig ingelijste olieverfschilderijen en 24 jaar trouwe dienst.
    In 1970 verkeerden een aantal schilderijen in abominabele toestand. Geen idee of dat nu beter is. Foto's: beeldbank.cultureelerfgoed.nl
    Bestanden bijvoegen

    Opmerking


    • #3
      Een romantisch werk van Alexander Schaepkens:



      Voornaam gezelschap op een baldakijnboot in het oude Maastricht.
      De leefs mer eine kier .

      Opmerking


      • #4
        Wel een romantische boottocht, maar beslist niet te Maastricht. Alexander Schaepkens heeft, voor zover mij bekend en zoals El Loco elders al opmerkte, nooit gehistoriseerd. Dit schilderij is een fantasietafereel en ik vraag me af of het eigenlijk wel een echte Al.S. is.

        Opmerking


        • #5
          Een proeve van zijn handschrift

          Opmerking


          • #6
            Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers Bekijk bericht
            Wel een romantische boottocht, maar beslist niet te Maastricht. Alexander Schaepkens heeft, voor zover mij bekend en zoals El Loco elders al opmerkte, nooit gehistoriseerd. Deze litho is een fantasietafereel en ik vraag me af of het eigenlijk wel een echte A.S. is.
            Beste Ingrid. Dit is een olieverfschilderij en rechts beneden gesigneerd.
            De leefs mer eine kier .

            Opmerking


            • #7
              Oorspronkelijk geplaatst door olijfje
              maar ik vind 't er ook niet erg Maastrichts uitzien; wat herken jij op dat prentje ?
              Een ratjetoe van torens, water, een kasteeltje. Die baldakijnbootjes bestonden wel. De bisschoppen van Luik voeren zo vaker naar Maastricht.
              De leefs mer eine kier .

              Opmerking


              • #8
                Oorspronkelijk geplaatst door Breur Bekijk bericht
                Dit is een olieverfschilderij en rechts beneden gesigneerd.
                Ik wil me niet mengen in de discussie, maar ik heb er ook eens naar gekeken. Die signatuur heb ik er niet uitgekregen (misschien Klaas Vaak in de oogjes?)



                Ik vond nog dit tafereel. Zou dit misschien de ruïne van Valkenburg kunnen zijn of lijkt het er alleen maar op?

                Opmerking


                • #9
                  Ik meen wel overeenkomsten te zien. El Loco moet er meer over kunnen vertellen.

                  Bron: http://www.vvvzuidlimburg.nl/ontdekken/video_du.aspx

                  De leefs mer eine kier .

                  Opmerking


                  • #10
                    Het zou helpen als jullie erbij vermelden waar die afbeeldingen vandaan komen en wat daar eventueel aan gegevens bij vermeld staat.

                    @Breur: ziet er inderdaad uit als een olieverfschilderij. Doet vaag denken aan de Wyckse kant van de Maasbrug, maar toch ook duidelijke verschillen met oude prenten. Heeft iets 18e eeuws, misschien door die ovaal, maar kan me vergissen.

                    @Clio: is dit een litho van A.S.? Inderdaad de ruïne van het kasteel van Valkenburg, gezien vanaf het Caubergplateau (ongeveer waar nu Thermae ligt). Links de Grendelpoort, daarop aansluitend de Daelhemerweg, 'boete de paort', op z'n Vallekebergs.

                    Opmerking


                    • #11
                      Bron litho "Valkenburg": http://www.askart.com/askart/artist....rtist=11068092. Zie bijlage. Kleur "opgehaald".
                      Bestanden bijvoegen
                      De leefs mer eine kier .

                      Opmerking


                      • #12
                        Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers
                        Zo kreeg Schaepkens in september 1891 slechts driehonderd gulden in ruil voor twintig ingelijste olieverfschilderijen en 24 jaar trouwe dienst.

                        Dat de ene gemeenteraad de andere niet was bleek in 1898, toen de 83-jarige schilder opnieuw tien olieverfdoeken en twee aquarellen te koop aanbood voor de zijns inziens alleszins bescheiden som van 225 gulden. Dit keer was de zaak binnen vijf maanden rond.
                        Weet iemand waar de 30 schilderijen en litho's, die de gemeente uiteindelijk van Alexander Schaepkens kocht, zich op dit moment bevinden? Volgens de bijschriften bij een aantal foto's op http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl bevonden deze zich in 1970 in de Bonnefantencollectie, maar het is niet duidelijk of dat de door de gemeente in 1891 en 1898 aangekochte doeken zijn. Evenmin is duidelijk of bij de koerswijziging van het Bonnefanten in de jaren '90 het werk van Schaepkens is afgestoten en bijv. aan het Limburgs Museum in Venlo is overgedragen.
                        Oorspronkelijk geplaatst door El Loco Bekijk bericht
                        In 1970 verkeerden een aantal schilderijen in abominabele toestand. Geen idee of dat nu beter is.
                        De litho's in bezit van de provincie Limburg zijn blijkens deze website wèl in betere staat.
                        Oorspronkelijk geplaatst door Breur Bekijk bericht
                        Kleur "opgehaald".
                        Sjoen sjtedsje, hè?

                        Opmerking


                        • #13
                          Oorspronkelijk geplaatst door Breur Bekijk bericht
                          Een romantisch werk van Alexander Schaepkens:
                          Inderdaad van Alexander Schaepkens. Het staat afgebeeld op deze Duitse veilingsite, inclusief een detailopname van de handtekening! Het bijschrift luidt:
                          Schaepkens Alexandre. 1815 Maastricht - 1899 ebenda
                          "Stadtansicht mit höfischer Gesellschaft im Boot",
                          Öl auf Leinwand, signiert, originaler Keilrahmen,
                          doubliert, partiell Craquelé, 60x75 cm (23 1/2 x 29 1/2 in),
                          ohne Rahmen.
                          Het werk bleef in 2010 onverkocht.
                          Bestanden bijvoegen

                          Opmerking


                          • #14
                            Oorspronkelijk geplaatst door El Loco Bekijk bericht
                            Inderdaad van Alexander Schaepkens. Het staat afgebeeld op deze Duitse veilingsite, inclusief een detailopname van de handtekening! Het bijschrift luidt:
                            Schaepkens Alexandre. 1815 Maastricht - 1899 ebenda
                            "Stadtansicht mit höfischer Gesellschaft im Boot",
                            Öl auf Leinwand, signiert, originaler Keilrahmen,
                            doubliert, partiell Craquelé, 60x75 cm (23 1/2 x 29 1/2 in),
                            ohne Rahmen.
                            Het werk bleef in 2010 onverkocht.
                            De eendjes zien er tegenwoordig nog altijd hetzelfde uit. Leuk dat de Koepelkerk is afgebeeld. Toch lijkt het veel op de omgeving van La Motterie "Gouverneurs Lusthuys" te St. Pieter; maar dat was al afgebroken toen Schaepkens nog leefde. SP was indertijd toch ook een sjoen sjtedsje, hè?
                            De leefs mer eine kier .

                            Opmerking


                            • #15
                              Oorspronkelijk geplaatst door olijfje
                              Ik vond namelijk een hele serie glas in lood ramen in het Maastrichtse stadhuis gemaakt door Alexander Schaepken in 1820
                              Ik zie 1920 staan (en verderop 1918 ). Ik denk dat de samenstellers van die site gewoon slordig zijn geweest. Wat ze waarschijnlijk bedoelen is: de ramen zijn in 1918/1920 vervaardigd naar voorbeelden van tekeningen/schilderijen van Alexander Schaepkens.

                              Opmerking

                              Bezig...
                              X