Welk gebouw is dit

[Verwijderde gebruiker]

Bij het doorspitten van www.hetgeheugenvannederland.nl kwam ik onderstaande foto tegen. Het bijschrift is Maastricht. Waar en jaartal zijn niet bekend. Ook de fotograaf is niet bekend. Is het wel Maastricht?

[Ingrid M.H.Evers]

Cellebroederskapel?

Zou het de Cellebroederskapel kunnen zijn, en dan specifiek de hoek waar de kloostergang aan het in de vorige eeuw afgebroken klooster grenst?

Voor spreekt: de trap op de achtergrond, de zware omlijsting van Naamse steen in de linkermuur, de wijze waarop de vensters in de raamomlijsting zijn aangebracht, de tralies voor het venster (herinnering aan de Bank van Lening, of misschien nog uit de tijd van de gevangenisfunctie) en de bestrating.

Tegen: de spitsbogen van de ramen. Ik heb geen enkele foto kunnen vinden waarop deze spitsboogvorm te zien is. De meeste foto's laten gedrukte korfbogen zien, maar er zijn ook plaatjes waarbij de vensters zonder enige 'omlijsting' een vierkant vormen in een bakstenen muur.

Er is in de negentiende en twintigste eeuw ongelooflijk aan de kapel gebroken en vertimmerd en misschien zijn die spitsbogen er toch geweest, maar helemaal overtuigd ben ik nog niet. Een andere mogelijkheid zou het kruisherenklooster kunnen zijn, waarvan de gotische raamomlijsting grote overeenkomst vertoont met dit zoekplaatje.

PS. Het is definitief niet de cellebroederskapel!

[Haas]

PS. Het is definitief niet de cellebroederskapel.

Hardop denken levert meestal de meest doordachte conclusies op.

Ik zat even te denken aan een verborgen hoekje van wat nu Polare-boekhandel heet (voorheen Selexys Dominicanen, aka de Boekenkerk)

[Ingrid M.H.Evers]

Niet het dominicanenklooster

Ik heb er de beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed op nagevlooid, Haas. Het is niet bij het dominicanenklooster. Op dit moment maakt het kruisherenklooster een goede kans, maar misschien ook het minderbroederklooster op de Pieterstraat (huidig archief RHCL).

[Verwijderde gebruiker]

Ik begin ook steeds meer te neigen naar de Kruisherenkerk/klooster. Ik heb een foto kunnen opdiepen, daarin zie je dat de raamomlijstingen waarschijnlijk hetzelfde zijn. Ik dacht eerst nog aan de Auwe Stiene en met name het gedeelte in de Mariastraat, dat tegen de kerk was aangebouwd. De raamlijsten zijn niet hetzelfde. Wat mij ook bezig houd, is de oudere man met twee 'knechtjes" en een grote hoeveelheid gevlochte manden. Volgens de HEM pagina 295 vond er in 1897 een restauratie plaats, die voltooid werd in 1914. Ook staat daar te lezen dat in de buurt van de Kruisherenkerk veel strodekkers woonden en werkten. Misschien heeft het daar iets mee te maken, ik weet het in elk geval niet.

[Ingrid M.H.Evers]

Het is het Oude Minderbroedersklooster (1)

Het is de oostelijke muur van de kloostergang aan de pandhof van het minderbroedersklooster aan de Sint Pieterstraat.

Voor wie ter plaatse niet goed bekend is: als men aan de Pieterstraat naar de ingang van het archief (RHCL) loopt, loopt men eerst langs een binnenhof achter het gebouw aan de Pieterstraat. Als men door de glazen tochtsluis binnenkomt (en dat is gratis en voor niets!) treft men links een moderne receptie en naar rechts kijkend ziet men dan de voormalige kloostergang, nu gedomineerd door een inventief Toscaans rood gekleurd toilet/garderobe-blok. Het gaat om de linkerkant van die gang, de raamkant die uitzicht geeft op de voormalige en circa 25 jaar geleden in moderne vorm gereconstrueerde pandhof.

In de jaren 1881 en volgende werd de eerste minderbroederskerk, die eeuwenlang als arsenaal en opslagplaats voor het garnizoen dienst had gedaan, gerestaureerd ten behoeve van het Rijksarchief in Limburg, het Gemeentearchief Maastricht en de Stadsbibliotheek Maastricht. In 1884 zaten tenslotte alle drie diensten in het kerkgebouw. De laatste twee verhuisden vanwege het nijpende gebrek aan ruimte in 1915 naar het Vrijthof, waar men een deel van het gebouw betrok dat nu Theater aan het Vrijthof heet.

De kloostergebouwen aan de Sint Pieterstraat/Begijnenstraat waren vanaf de verhuizing van het Militair Hospitaal (1798 ) in gebruik als kazerne. Dat bleef zo tot 1917, toen de Tapijnkazerne gereed kwam. De gebouwen werden daarna als opslagplaats etc. verhuurd aan verschillende partijen en raakten zeer in verval, niet in de laatste plaats door enkele branden. Eind jaren 1930 werd besloten het klooster bij de kerk te trekken, zodat het ruimtegebrek van het rijksarchief kon worden opgelost. In augustus 1939 begon de verbouwing waarbij het grootste deel van de kloostergebouwen werd afgebroken en deels met de gedachte aan de achttiende-eeuwse toestand weer opgebouwd. De gotische gevel van de westelijke kloostergang aan de pandhof zou behouden blijven en worden gerestaureerd. Op 15 december 1941, tweeëneenhalf jaar later, betrok het rijksarchief haar nieuwe kantoren.

Afgezien van het grondplan is bij de 'restauratie' van 1939-1941 van het oorspronkelijke klooster weinig behouden gebleven. In Ach Lieve Tijd Maastricht [ALT] staat op pagina 208 een foto van de werkzaamheden: de vrijstaande muur van de kruisgang, waarvan alleen een daklijst en de indeling van de vensters op de eerste verdieping bewaard bleven. De gotische vensters op de begane grond kregen een sterk aangepaste reconstructie.

Dezelfde foto is groter en daardoor duidelijker te zien op pagina 12 van het silhouetje dat gemeentearchivaris Peter Dingemans in 1983 schreef (De oude minderbroeders, het eerste minderbroedersklooster, Silhouetreeks nr. 12). Op bladzijde 13 is te zien hoe het er na de 'restauratie' uitzag. Bij de restauratie en uitbreiding van het rijksarchief in 1986-1996 is deze constructie ongewijzigd gehandhaafd.

Literatuur
Behalve de reeds genoemde titels van Dingemans en ALT is de wordingsgeschiedenis van de eerste minderbroederskerk uitgebreid te volgen in een gedenkboek dat verscheen bij gelegenheid van de afronding van de tien jaar durende restauratie in de jaren 1986-1996 en de officiële opening door (toen) prins Willem-Alexander:

* Het Rijksarchief Limburg, een nieuwe huisvesting voor het RAL in Maastricht. Ter gelegenheid van de ingebruikneming op 8 november 1996 na de restauratie, renovatie en uitbreiding 1986-1996, Rgd [Rijksgebouwendienst], Den Haag 1996. 198 blz., tal van kleurenfoto's met betrekking tot de laatste restauratie.

[Ingrid M.H.Evers]

Het is het Oude Minderbroedersklooster (2)

Nu terug naar de foto's. Tollers zoekplaatje toont drie mannen met rieten manden, die in de hoek van twee muren staan. Er zijn twee vragen:
1. waar is dit?
2. wie zijn die mannen c.q. wat doen ze?

Ad 1. Er zijn drie aanknopingspunten voor de locatie:
- de gotische vensters;
- het feit dat de muur een hoek maakt naar de zuidelijke kloostergang.; de zware, rechthoekige lijst van een nieuw raam is zichtbaar;
- een kleine vierkante opening in de muur links boven de meest linkse figuur.

Wie de foto bij Dingemans goed bekijkt, ziet datzelfde gat op exact dezelfde hoogte terugkomen! Ook is op de foto bij Dingemans goed te zien dat de muur daar eindigt; de zuidelijke vleugel van de pandgang is reeds weggebroken.

Ad 2: wie zijn die mannen?
Volgens mij een beroepssoldaat met twee dienstplichtigen. Zij dragen eenzelfde uniform (tot het laatste knoopje bovenaan correct gesloten!) en daarbij hoge schoenen, typische soldatenkistjes. Als dit Maastrichtse arbeiders waren geweest, zouden die anders en vooral verschillend gekleed zijn geweest, en Maastrichtse houten klomp(schoen)en dragen.

Dit soort manden werd gebruikt om de was naar de bleek te brengen en later weer op te halen. Ik vermoed dat de heren corveeërs waren die de militaire was deden en deze uitlegden op de dichtstbijzijnde bleekvelden. Dat zal dan langs de Jeker zijn geweest en met name op een terrein bij Poort Waarachtig. Ook is het mogelijk dat de pandhof toentertijd een grasveld was, maar daarvoor heb ik geen gegevens gevonden en het is minder waarschijnlijk. Die was waarschijnlijk in gebruik voor het houden van appèl.

Dat brengt ons bij een tijdsbepaling voor de foto. Gezien het feit dat de Pieterstraatkazerne in 1917 werd verlaten, moet de foto van voor die tijd zijn. Zonder het origineel te hebben gezien, of een verklaring te hebben voor het nummer dat rechtsboven op de afdruk staat, concludeer ik met de natte vinger dat de foto niet vroeger is dan 1898 (begin van de persoonlijke dienstplicht, hoewel dat voor deze foto eigenlijk niet relevant is) en niet later dan 1917.

[Ingrid M.H.Evers]

Is er iemand die de foto bij Dingemans zou kunnen/willen inscannen?

[Verwijderde gebruiker]

Een schitterend verhaal Ingrid, waar kan ik Dingemans vinden? Ben deze week toch vrij en kan dan wel even bij hem langs gaan.
Ik heb de foto op pagina 13 bekeken en het vierkante gat zit op de juiste plaats.
Ben de hele morgen foto's aan het bekijken en werd een beetje treurig bij het zien van de afbraak van het Dominicanercomplex, jammer een gemiste kans voor de stad