Maastrichtse zoekplaatjes op Wikimedia Commons

[El Loco]

Kan het niet zijn dat het op het glasnegatief ingekraste 'Maastricht' slaat op de Maastrichtse ploeg, en minder op de locatie? Die laatste doet mij gezien de bouwstijl ook beslist niet Maastrichts aan.

Ik denk inderdaad dat dit het geval is. We zitten dan waarschijnlijk naar wat dijkhuisjes in Wijk bij Duurstede te kijken. Ik ga deze verplaatsen naar de categorie Unidentified locations in the Netherlands. Opgeruimd staat netjes.

@Pier:
Ik heb niet het idee dat het de Statensingel is. De fabrieksmuur van De Sphinx dateert van kort na de slechting van de vestingwerken en is dus ongeveer even oud als de singels. De singelweg (of 'Boulevard' zoals die inderdaad aanvankelijk werd genoemd) werd van meet af aan aangelegd als een ruime avenue met een breed profiel. Dat mist deze straat toch een beetje. Dit lijkt meer op een oude steenweg die later verbreed is. Maar zeker weet ik het niet. Als het de singelweg is, dan zou ik eerder denken aan de Fransensingel, kijkend in de richting van de Maas. Dan klopt de ligging van de Zinkwit ook beter. De fabrieksgebouwen rechts zouden dan van de KNP / papierfabriek van Lhoëst zijn. Alleen zou ik dan links het gemeentelijk slachthuis en het Quartier Amélie verwachten en daar zie ik niets van. Zou deze foto dan ook gespiegeld zijn?

Bij de Vrijthof-foto's zit je ongetwijfeld goed!

[Ingrid M.H.Evers]

Ik ken de Lindenkruispoort niet.

Mèh Pier, Geslechte vestingwerken van Maastricht gemist? En het was zo'n sjoen beukske!

[Ingrid M.H.Evers]

Bus met spandoek "Uit de Nato": https://upload.wikimedia.org/wikiped...r_919-5962.jpg

Ik denk namelijk dat de foto is genomen op het Vrijthof(-plein), met zicht op de panden van het Vrijthof-Westzijde.
Tegenwoordig is daar onder meer grandcafe De Perroen gevestigd, Vrijthof 35.

Spot on, Pier! Well done. : https://beeldbank.rhcl.nl/detail.php...256745&index=4

[Ingrid M.H.Evers]

NAVO-demonstratie: Ook deze heeft Pier weten te lokaliseren!

Navo-demonstratie Maastricht: https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_919-5963.jpg
Maar waar staan cq stonden toen in een (winkel)straat rond het Vrijthof zoveel bomen EN was de straat geasfalteerd en niet beklinkerd?
Verder zie je, een beetje links van het midden van de bewuste foto, op de achtergrond een verkeersbord "Nadering voorrangskruising". Dus achter de mensen op de foto moet een kruising zijn (geweest).
Dit alles overwegende en mijn ogen de kost gevende vermoed ik dat de bewuste foto is genomen op het Vrijthof ongeveer ter hoogte van de Platielstraat.
We kijken dan richting Bredestraat/Sint Jacobsstraat/Vrijthof-Zuid.

Ik heb zelf naar die typerende rondlopende raamkozijnen zitten zoeken en ziet: hier zijn ze. https://beeldbank.rhcl.nl/detail.php...292561&index=1 Daarachter is meteen de ingang van de Bredestraat en daar voorbij de laatste bebouwing op het Vrijthof. We kijken inderdaad naar het zuiden, richting St. Jacobstraat/Bouillonstraat.
Hier nog een foto van het huis op de hoek van de zuidzijde van het Vrijthof, naast het Spaans Gouvernement. Op de gevel is dat 'kruisje' zichtbaar dat je ook op de zoekplaatjesfoto ziet. https://beeldbank.rhcl.nl/detail.php...32087&index=11

[Ingrid M.H.Evers]

Zand- en grindwinning (1)

Tussen El Loco's zoekplaatjes zitten vier foto's die met zand- en grindwinning te maken hebben. Ze komen uit het beeldarchief van de Nederlandse Heidemaatschappij. Deze organisatie is in 1888 in Gelderland opgericht door particulieren vóór particulieren, namelijk als een soort denktank voor ondernemers die in Drenthe, de Noord-Brabantse Peel en elders het braakliggende heide- en turfland wilden gaan ontginnen. Denk aan de 'veenkoloniën' en 'de zwarte plak'. Kortom, het was een vereniging die, aanvankelijk zelfs gratis, ondernemers van gespecialiseerd advies diende. Eerst ruim in de twintigste eeuw werd dat advies ook ingewonnen door steden en gemeenten.

Hoe komen nu die Maastrichtse foto's in het beeldarchief van de Heidemij.?
Ik vermoed dat dit samenhangt met een bezoek van het bestuur van de Heidemij. aan de Maastrichtse groeven, in de jaren 1920 en/of 1930. De belangrijkste winplaats bij Maastricht was de Belvédère-groeve op Caberg. De tweede was de zogenaamde 'Groeve Statensingel', waarmee waarschijnlijk een terrein in Bosscherveld werd bedoeld.

Het gaat in feite om 4 foto's van in totaal 3 locaties.

1. De eerste twee foto's : https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_194-0285.jpg en https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1121.jpg zijn opnamen van het afgraven van een hoge zandwal, vrijwel kaarsrecht omhoog stekend, en met bedrijfsspoor. Deze opnamen zijn ongetwijfeld gemaakt op het plateau van Belvédère. Daar was sinds 1897 de Belvédère Steenfabriek en Kiezelexploitatie gevestigd. In 1923 vestigde zich aanpalend vlak aan de grens bij Smeermaas nog de Stoomsteenfabriek en Kiezelexploitatie Sint Servatius, een voortzetting van een eerdere fabriek die De Zwaluw heette.
Van de Belvédère-fabriek is bekend dat die er een bedrijfslocomotief op nahield, dus ik ga ervan uit dat deze twee foto's daar zijn genomen. Temeer omdat er ook oudere foto's van deze ontginning bestaan.

2. Een tweede locatie voor zand- en grindwinning bevond zich in het Bosscherveld. In 1921 vermeldt de krant dat daar een dode was gevallen bij het onverwacht afstorten van een zandwand. In 1924 is er sprake van zandwinning naast kiezel. In 1925 is aan de Sandersweg een Firma P. Knols gevestigd, die een grindwasserij beheert. Ik vermoed dat de derde foto: https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1118.jpg daar genomen is. Men ziet arbeiders relatief lage hopen zand en grint losmaken en vervolgens zeven om zand en grind te scheiden en grotere brokken steen apart te houden.

3. De laatste foto vermeldt in het bijschrift eveneens 'grindgraverij', maar is dat niet: https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1119.jpg. Hier worden grind en grotere stenen uitgereden om een drassig (?) terrein te verbeteren. Het is de enige foto die eventueel exact gelokaliseerd zou kunnen worden, maar dan moeten we wel veel geluk hebben. Een terrein waar een onverhard, oud weggetje langs loopt, met in de achtergrond vaag een spitse kerktoren, een pand met lage schoorstenen en daarachter een hoge, en een fabriekspijp: niet zeer waarschijnlijk dat dit een naam gaat krijgen, tenzij het archief van de gemeentelijke secretarie iets zou opleveren.

Bronnen:
- Bosscherveld en Belvédère, (6e WIAM-rapport) , 2003
- Delpher
- Ubachs/Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005)

[Ingrid M.H.Evers]

Zand- en grindwinning (2)

Van wanneer dateren die foto's nu? Ze zijn alle vier beschreven als 'lantaarnplaatje (glasdia)'. Lantaarnplaatjes dateren uit het laatste kwart van de negentiende eeuw en dat zou betekenen dat we hier wel heel oude opnamen hebben. Ter vergelijking: de opname van de iepenlaan - ook uit het archief van de Heidemij. - wordt beschreven als glasnegatief. En dan zitten we toch wel in de twintigste eeuw.
Ik vermoed echter dat ook deze vier opnamen dateren uit de jaren 1930 en gebruikt zijn als materiaal voor lezingen, demonstraties of zelfs in de klas. En ja, dat gebeurde in die tijd nog steeds met projectieapparaten die leken op de negentiende-eeuwse toverlantaarn.

Waarom jaren 1930? Om de sfeer van de opnamen en vanwege de historische ontwikkelingen.

In 1920 was, naast Amby en Scharn, ook de gemeente Oud-Vroenhoven (nu Maastricht-West) geannexeerd door Maastricht. De daar gelegen zand-, grind- en kiezelgroeven lagen nu ineens binnen de gemeentegrenzen. In 1922 richtte de stad de Gemeentelijke Kiezelexploitatie op. Deze hield zich bezig met het beheer van zand en grind voor de verharding van de wegen in en naar de nieuwe buitenwijken (de oude dorpen dus, want de nieuwbouwwijken dateren van na de Tweede Wereldoorlog). Verder verkocht men aan particulieren en legde voorraden aan. Jaarlijks verpachtte de Gemeentelijke Kiezelexploitatie het vervoer van kiezel, zand, steenslag en keien van de 'Groeve Caberg' en de 'Groeve Statensingel' naar de overslag bij het goederenstation Station Boschpoort, langs de Zuid-Willemsvaart (bij Sluis 19) in Bosscherveld.

Zowel in de jaren 1920 als in de jaren 1930 was er grote werkloosheid onder de arbeiders in Maastricht. In 1925 deed de socialistische fractie in de gemeenteraad een vergeefse poging de 19.000 nog achtergebleven Belgische vluchtelingen te lozen, omdat velen van hen in de zand- en kiezelgroeven werkten en de eigen bevolking het brood uit de mond stootten. Na de beurscrach van 1929, waarvan de gevolgen enkele jaren later ook Nederland bereikten, werd de nood zo hoog, dat men het fenomeen 'werkverschaffing' uitvond. En ik vermoed dat de Heidemij. in de jaren 1930 eens een kijkje is komen nemen hoe men dat in Maastricht allemaal aanpakte. Misschien heeft zij het gemeentebestuur ook wel van advies gediend, maar dat is alleen hard te maken door in het gemeentelijk archief te duiken.

[Ingrid M.H.Evers]

Er zijn nu een hoop van die 45 WikimediaCommons zoekplaatjes (zie posting # 1 van dit draadje: https://commons.wikimedia.org/wiki/C..._in_Maastricht) opgelost, al zijn ze nog niet allemaal verwijderd uit 'unknown'. El Loco moet ook nog even op die webpagina's de twee andere atletiekfoto's op de Amby-er Heide plaatsen. Wat nog resteert, laat ik graag over aan anderen, die in de stad op ontdekkingstocht gaan. Want waar bevinden zich die hoogspanningshuisjes, de mooie muren met glimmende objecten en weelderig groen en vooral dat stuk stadsmuur? En heeft niemand een herinnering aan een oude coffeeshop? Misschien dat daar nog antwoord op komt, en dat wat tegenwoordig met een mooi nieuw Nederlands woord 'crowdsourcing' heet, ook werkt op Mestreech Online. Velen weten meer dan één.

[El Loco]

(El Loco moet wel nog even op die webpagina's ook de twee andere atletiekfoto's op de Amby-er Heide plaatsen.)

Inderdaad, die had ik over het hoofd gezien. Inmiddels gefixt. Ik heb ook de twee foto's van Juliana weten te lokaliseren. Dat blijkt in de Stadsschouwburg (Bonbonnière) te zijn:
* https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_015-0685.jpg
* https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_015-0684.jpg
Blijkbaar was er verwarring over wie waar moest gaan zitten. Gouverneur Van Rooy is er duidelijk opgewonden over!

Goed dat je met de zand- en grindwinning aan de gang bent gegaan, Ingrid. Ik kijk er zo meteen even naar.

[Ingrid M.H.Evers]

Voor wie er nog niet genoeg van heeft, vond ik op Commons.wikimedia nog een linkje met zoekplaatjes: https://commons.wikimedia.org/wiki/C..._in_Maastricht. Eén ervan hebben we al opgelost.

[El Loco]

Zand- en grindwinning (3)

1. De eerste twee foto's : https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_194-0285.jpg en https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1121.jpg zijn opnamen van het afgraven van een hoge zandwal, vrijwel kaarsrecht omhoog stekend, en met bedrijfsspoor. Deze opnamen zijn ongetwijfeld gemaakt op het plateau van Belvédère. Daar was sinds 1897 de Belvédère Steenfabriek en Kiezelexploitatie gevestigd. In 1923 vestigde zich aanpalend vlak aan de grens bij Smeermaas nog de Stoomsteenfabriek en Kiezelexploitatie Sint Servatius, een voortzetting van een eerdere fabriek die De Zwaluw heette.
Van de Belvédère-fabriek is bekend dat die er een bedrijfslocomotief op nahield, dus ik ga ervan uit dat deze twee foto's daar zijn genomen. Temeer omdat er ook oudere foto's van deze ontginning bestaan.

Ik denk dat je gelijk hebt, maar zou je toch even naar deze foto willen kijken, die volgens het bijschrift het afgraven van de vestingwerken toont:
* https://commons.wikimedia.org/wiki/F...,_1905_(2).jpg

2. Een tweede locatie voor zand- en grindwinning bevond zich in het Bosscherveld. In 1921 vermeldt de krant dat daar een dode was gevallen bij het onverwacht afstorten van een zandwand. In 1924 is er sprake van zandwinning naast kiezel. In 1925 is aan de Sandersweg een Firma P. Knols gevestigd, die een grindwasserij beheert. Ik vermoed dat de derde foto: https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1118.jpg daar genomen is. Men ziet arbeiders relatief lage hopen zand en grint losmaken en vervolgens zeven om zand en grind te scheiden en grotere brokken steen apart te houden.

Mee eens, ik heb deze foto verplaatst naar de categorie Bosscherveld. Veel specifieker hoeven we ook niet te zijn.

3. De laatste foto vermeldt in het bijschrift eveneens 'grindgraverij', maar is dat niet: https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1119.jpg. Hier worden grind en grotere stenen uitgereden om een drassig (?) terrein te verbeteren. Het is de enige foto die eventueel exact gelokaliseerd zou kunnen worden, maar dan moeten we wel veel geluk hebben. Een terrein waar een onverhard, oud weggetje langs loopt, met in de achtergrond vaag een spitse kerktoren, een pand met lage schoorstenen en daarachter een hoge, en een fabriekspijp: niet zeer waarschijnlijk dat dit een naam gaat krijgen, tenzij het archief van de gemeentelijke secretarie iets zou opleveren.

Zouden we hier getuige zijn van de aanleg van de Wittevrouwenweg, de voorloper van de A2-stadstraverse, waar nu de Koning Willem Alexandertunnel en de Groene Loper liggen? Voor de demping en egalisatie van de Oude Maasarm die daar liep werd in de jaren 1930 leem uit Heer aangevoerd. Zie: Ubachs/Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005), p. 585: 'winterbed'.

[Pier]

Zand- en grindwinning (3)

Zouden we hier [ https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1119.jpg] getuige zijn van de aanleg van de Wittevrouwenweg, de voorloper van de A2-stadstraverse, waar nu de Koning Willem Alexandertunnel en de Groene Loper liggen? Voor de demping en egalisatie van de Oude Maasarm die daar liep werd in de jaren 1930 leem uit Heer aangevoerd. Zie: Ubachs/Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005), p. 585: 'winterbed'.

Ik vind dat een goede gedachte, maar ik heb het idee dat de weg (in aanleg) bergaf loopt.
Dat kan natuurlijk vertekend zijn door de wijze waarop de foto is genomen, maar toch.
Als deze weg in aanleg cq terreinverbetering inderdaad bergaf loopt, kan het m.i. niet de aanleg van de Wittevrouweweg zijn. Die is/was volgens mij zo plat als een biljartlaken.

[El Loco]

Voor wie er nog niet genoeg van heeft, vond ik op Commons.wikimedia nog een linkje met zoekplaatjes: https://commons.wikimedia.org/wiki/C..._in_Maastricht. Eén ervan hebben we al opgelost.

Nee hè, nog meer puzzels! Eentje zie ik zo al:
- https://commons.wikimedia.org/wiki/F...962_-_RCE.jpg
Vergelijk die eens met:
- https://commons.wikimedia.org/wiki/F...ooster_(2).jpg
Wat ontbreekt hier?

Volgens mij is er iets fout gegaan bij "wikimedia Commons", want de link naar de Navo-demonstratie werkt niet meer.
Ik heb de plaatsbepaling nog niet aangepast.
Wellicht heeft El Loco dat voor mij gedaan - wat prima is - maar is er iets mis gegaan met de link.

Nee hoor, hij staat er nog:
- https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_919-5963.jpg
Ik denk dat je per ongeluk via de categorie gelinkt had en hij zit nu in een andere categorie:
- https://commons.wikimedia.org/wiki/C...of_(Maastricht)

[Ingrid M.H.Evers]

Bij de afbeelding van Schaepkens: https://commons.wikimedia.org/wiki/F...Maastricht.jpg,
1. het is geen litho maar een ets.
2. het was een bestaande situatie, geen fantasietekening.
3. de ets dateert waarschijnlijk van na 1855.
Niet dat dit je dichter bij een lokalisering brengt.

[Ingrid M.H.Evers]

Eentje zie ik zo al:
- https://commons.wikimedia.org/wiki/F...962_-_RCE.jpg
Vergelijk die eens met:
- https://commons.wikimedia.org/wiki/F...ooster_(2).jpg
Wat ontbreekt hier?

De eerste link doet het (niet) meer, Loco. Jammer, want nu weet alleen ik dat er een beeldje ontbreekt.

[Ingrid M.H.Evers]

Zand- en grindwinning (4)

Zand- en grindwinning (3)Ik denk dat je gelijk hebt, maar zou je toch even naar deze foto willen kijken, die volgens het bijschrift het afgraven van de vestingwerken toont: * https://commons.wikimedia.org/wiki/F...,_1905_(2).jpg

Deze foto is afkomstig van de beeldbank van het RHCL. Tot mijn spijt moet ik - niet voor de eerste maal - constateren, dat er nog steeds aanmerkelijke fouten in die site zitten ten aanzien van de beschrijving en een datering. Ik kan het mijn oud-collega's nauwelijks kwalijk nemen, want zij bouwen ook maar voort op vroegere archief-beschrijvingen en hebben werkelijk niet de tijd of de personele capaciteit om historisch onderzoek te verrichten.
Enfin, deze opname dateert niet uit 1907, maar uit 1917. Het bewijs is te vinden in de Tilburgsche Courant van 13 mei 1917: https://www.delpher.nl/nl/kranten/vi...1:mpeg21:a0005.

Op de beeldbank van het RHCL staan meerdere foto's van dit soort afgravingen van de buiten de stadsmuren gelegen vestingwerken, de obstakels in het veld. Zo zijn Blauw Dorp en de zuidzijde van de Hertogsingel bijvoorbeeld gebouwd op afgegraven vestingwerken, en dat geldt ook voor (de terreinen van) de Tapijnkazerne en het politiebureau ten zuiden van de Prins Bisschopssingel.
Wat opvalt bij al die afgravingen is, dat de top van die zandwallen aanmerkelijk lager is dan die op de zoekplaatjes https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_194-0285.jpg en https://commons.wikimedia.org/wiki/F...r_193-1121.jpg. Ook ziet men uitsluitend provisorisch aangelegde rails met kiepkarretjes.

Dat staat in schril contrast met de ZP-tjes. Maar het sterke boomscherm meteen achter de zandwand roept nu toch enige twijfel op of het hier werkelijk gaat om De Belvédère. Toegegeven, er zijn maar weinig foto's op de beeldbank uit die periode (of überhaupt), maar wat opvalt is het ontbreken van een dergelijke bomenrij. Op slechts één locatie lijkt (op een luchtfoto) een bomenscherm te hebben bestaan. Ook vertonen die foto's slechts kiepkarretjes, geen platte treinwagons.

Even ervan uitgaande, dat het mogelijk niet de Belvédère is die we hier zien, wat blijft er dan over?
Ik zie momenteel twee mogelijkheden:
1. de afgraving van de Knijnsberg (1911) en de vorming van de straat die in 1926 Nieuwenhofstraat wordt gedoopt
2. de afgraving van het bastion Destombes ten gunste van de KNP (1925) en de aanleg van een 10 meter brede weg langs de Maas met aansluiting op de spoorbrug, de Fransensingel en het Quartier Amélie.

Ad 1. Ik vind dit als alternatief voor Belvédère de meest aantrekkelijke theorie. De stenen stadsmuur werd sinds de 16e eeuw gesteund door een enorme aarden wal achter, met aan de stadszijde nog een tweede muur. In 1868 werd in de stadsmuur na de afbraak van de Pieterspoort een enorme bres geslagen vanaf de huidige 'bres in de muur' van de gevel van het RHCL (tegenover het Lang Grachtje), tot het 'begin' van de muur achter het monument voor de Franse, in Maastricht overleden vluchtelingen, aan het begin van de Nieuwenhofstraat. Maar die Nieuwenhofstraat bestond nog helemaal niet. In feite liep de weg op dat punt dood tegen een enorme 'berg'. Geen huizen dus aan de rechterzijde, maar nog weer een 2e steunmuur, ter versteviging van de muur aan de veldzijde:https://beeldbank.rhcl.nl/detail.php...59291&index=17. De enige bewoners van dat gebied waren de 'bewoners' van de stedelijke 'Kniensberreg'.

In 1911 is men overgegaan tot het afgraven van die berg zand. Ik vermoed dat deze foto's daar genomen zijn. Enerzijds omdat nu de achtergrond van een bomenrij (aan de veldzijde van de muur) verklaard kan worden, anderzijds omdat het vervoer van zoveel zand (de gehele breedte van de huidige straat tot aan de Zwingelput) de spoorwegwagons rechtvaardigt. https://beeldbank.rhcl.nl/detail.php...40019&index=13 Hiertegen spreekt, dat het zeer de vraag is, of een aansluiting over het tramtracée mogelijk was.

Ad 2. Een tweede mogelijkheid is de afgraving van het bastion Destombes door de KNP in 1925. Bekend is dat er enige bomen stonden op dat bastion, maar dat is niet hetzelfde als boomtoppen zien áchter de afgraving. Maar misschien zijn het bomen van de Fransensingel? Wel had de KNP eigen spoorwagons en een aansluiting op de spoorbaan Maastricht-Hasselt.

Een derde mogelijkheid is, dat dit alles zich afspeelde bij het slechten van stadsmuren in Wyck. In de mij ter beschikking staande literatuur heb ik geen bewijs voor het een, of het ander gevonden. Of zitten we hier mogelijk eigenlijk gewoon bij de ENCI?

Zolang er geen vergelijkbare foto's opduiken, zullen we wel in het duister tasten.