Franciscus Overmeer – Het verhaal van een weggevoerde

[Koelekopke]

Ik kwam op de site "Historiek" een artikel tegen van ene Franciscus Overmeer, gewoond hebbende aan de Witmakersstraat nr. 9 in Maastricht (tegenwoordig een rijksmonument).
Hij was met zijn kersverse vrouw Maria Kerkhofs op huwelijksreis in Arnhem, toen daar een geallieerd bombardement losbarstte. De bewoners van Arnhem werden geëvacueerd en Frans en Maria kwamen in Putten (Gelderland) terecht.
Op 1 oktober 1944 was er een razzia in Putten en Frans werd, omdat hij zijn persoonsbewijs niet bij zich had en niet kon aantonen dat hij niet uit Putten kwam, weggevoerd.
Lees meer op onderstaande link:

https://historiek.net/verhaal-van-ee...putten/103045/

[Ingrid M.H.Evers]

Wat een dramatisch verhaal. Eerst jaren wachten om te huwen, in de hoop dat de oorlog snel zal zijn afgelopen. Dan trouwen op de dag dat in Maastricht het mis gerekende Engelse bombardement op de spoorbrug meer dan honderd burgerdoden eist en 1500 mensen dakloos maakt. Vervolgens een oorlogshuwelijksreisje naar familie in Arnhem en daar dan terecht komen in het bombardement op Arnhem van Een brug te ver. Te voet met alle andere inwoners de stad moeten verlaten en ingekwartierd worden bij gastvrije mensen in Putten. En dan met zevenhonderd andere mannen en jongens als represaille-maatregel op transport gezet worden naar Neuengamme, terwijl niemand van de betrokkenen op dat moment eigenlijk weet waarom! Wat hadden zij gedaan?

Zes weken duurde het huwelijk van de 25-jarige Maria Overmeer-Kerckhoffs. Het duurde jaren voordat ze wist wat er van haar echtgenoot was geworden. Ik hoop dat de naoorlogse tijd van wederopbouw een beetje genadig voor haar is geweest.

[Jef-VMG]

Overmeer, laatste woonadres niet Witmakersstraat maar St. Bernardusstraat 33, is inderdaad 2-10-1944 bij de razzia in Putten opgepakt, naar Duitsland gedeporteerd en in een kamp omgekomen. Er zit echter nog een andere kant aan dit verhaal.
Uit betrouwbare bron vernomen (helaas kan en mag ik die niet noemen) dat hij sinds 29-9-1943 lid van de NSB en de N.S.K.K. is geweest en zelfs het WA-uniform droeg. Niet uit politieke overtuiging, maar opportunistisch gedrag om zo in het bezit te komen van een Ausweis en verplichte Arbeitseinsatz in Duitsland te ontlopen (hij was er al eerder vrijwillig geweest, maar dat was hem niet goed bevallen).
Toen hij in Putten werd opgepakt heeft hij blijkbaar zijn vermeende Duitse gezindheid niet kunnen aantonen, omdat hij op aandringen van zijn echtgenote alle bewijzen van zijn NSB-lidmaatschap had vernietigd.

Overmeer was dus een foute Nederlander, wat bij de buitenwacht niet bekend is geworden.
Zo wordt hij bij O.G.S. nog als oorlogsslachtoffer opgevoerd en wordt hij ook vermeld op het grote gedenkteken aan de St. Servaaskerk.
Een en ander was echter voor mij genoeg reden hem als oorlogsslachtoffer van mijn oorlogssite te verwijderen.

[Ingrid M.H.Evers]

Wat een onverwachte wending, Jef.

Wat betreft Overmeer: indien je gegevens juist zijn, doet dat niets af aan zijn al dan niet oorlogsslachtoffer zijn. Hij is onvrijwillig en zonder enige vorm van proces opgepakt in Putten en net als de overige slachtoffers omgekomen door toedoen van de Duitsers. Hij was dus wel degelijk een oorlogsslachtoffer. Dat hij in zijn persoonlijk leven Duitse sympathieën had, doet niet ter zake.

Zeker, als Overmeer had kunnen aantonen dat hij NSB-er was en bij de NSKK werkte, was hij waarschijnlijk de dans ontsprongen. Anderzijds blijkt hij pas laat in de oorlog zich te hebben 'bekeerd' en wel uit zelfbehoud. De NSKK-Staffel des Wehrmachtsbefehlshabers Niederlande werd op 1 september 1943 opgericht en veel personeel bestond kennelijk uit NSB-vrijwilligers, waaronder Overmeer, die volgens jouw gegevens eind september lid werd en tevens lid was van de WA (Weerbaarheidsafdeling), de geüniformeerde ordedienst en knokploeg van de NSB. Of was Overmeer lid van de Landwacht? Dat maakt enig verschil.

Gezien het doel van de NSKK (evacuatie van burgers uit gevechtszônes), heeft Overmeer mogelijk toch geprobeerd zich niet te beladen met misdrijven tegen zijn medeburgers. 'Paraderen' in zijn zwarte uniform (het zal een verplichting geweest zijn), maakte van hem nog geen propagandist voor het nationaal-socialisme, geen economisch collaborateur, of mensenjager, mishandelaar, fanatiek pro-Duitse politiefunctionaris of landverrader in de zin van de wet. Hij zocht een uitweg voor een gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Daarbij maakte hij een verkeerde keus, want hij had ook kunnen proberen onder te duiken, maar wat moet je hier met een schuldvraag?

Er zal mogelijk bij het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) een dossier over Overmeer liggen, al betwijfeld ik dat. Niet omdat hij al dood was (dat wist men nog niet), maar omdat hij - uitgaande van bovenstaande gegevens - 'klein bier' was. Misschien dat er bij het Regionaal Historisch Centrum in Limburg hier of daar iets over deze specifieke NSB-er te vinden valt. Maar zelfs met zijn in september 1943 uit lijfsbehoud 'kiezen' voor de verkeerde kant (hij is dan 22-23 jaar oud), zie ik Overmeer toch als een oorlogsslachtoffer. Het is goed mogelijk dat hij al snel spijt had van zijn beslissing en erop terug wilde komen. Opzeggen was echter in de oorlogsjaren niet meer mogelijk. De Duitsers maakten korte metten met dergelijke spijtoptanten.

Voor de NSB zie het archief bij het NIOD: https://www.archieven.nl/nl/zoeken?m...lang=nl#inv3t3.

Voor het werk van de NSKK zie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Nation...Kraftfahrkorps

Voor het werk van het CABR zie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Bijzondere_rechtspleging

Voor archieven over mensen die 'fout' zijn geweest in de oorlog, zie de website van het NIOD: https://www.niod.nl/nl/vraag-en-antw...D-zijn-geweest.

Voor overlijden Frans Overmeer: https://www.wiewaswie.nl/nl/zoeken/?advancedsearch=1.

[Jef-VMG]

Of Overmeer zich schuldig voelde, weet ik niet, maar hij zag de bui natuurlijk wel al hangen, want het leek hem toch wel raadzaam zich al voor het einde van de oorlog te ontdoen van de bewijzen van zijn NSB-verleden. En dat heeft hem tenslotte ook de kop gekost; domme pech.

Feit is (en dat was in en na de oorlog de algemene opvatting) dat door het NSB-lidmaatschap sprake was van (enige vorm van) collaboratie om welke reden (ideologisch / pragmatisch) of in welke gradatie dan ook.
Overmeer mag dan ook slachtoffer zijn geworden maar heeft door zijn foute verleden het recht verspeeld te worden herdacht samen met de andere oorlogsslachtoffers.
Als het comité Gedachteniskapel geweten had van Overmeers NSB-verleden, was hij zeker niet opgenomen in de namenlijst van Maastrichtse oorlogsslachtoffers bedoeld voor het gedenkteken dat nu aan de St. Servaaskerk hangt.

[Ingrid M.H.Evers]

Of Overmeer zich schuldig voelde, weet ik niet.

Ik sprak niet van zich schuldig voelen, maar van mogelijk spijt hebben van een beslissing waar niets meer aan te doen viel.

Zolang we niet kunnen beschikken over het kennelijk nog niet openbaar dossier, speel ik met historische distantie advocaat van de duivel. Wat waren Overmeers achtergrond, schoolopleiding, beroep, maatschappelijke omstandigheden, motieven en precieze daden? Hoe verhouden die zich tot 'schuld' na alle onderzoek uit later jaren? De bijltjesdag-mentaliteit zou nog jaren voortleven, totdat zij terecht werd ontmaskerd en in diskrediet gebracht. Het is allemaal niet zo eenduidig geweest als wel gemakhalve werd en wordt voorgesteld.

Voordat eenieder dat dossier vrijelijk kan inzien en met voldoende achtergrondkennis kan bestuderen, krijgt Overmeer van mij het voordeel van de twijfel. Maar natuurlijk staat het jou vrij hem van je site te verwijderen.

[Jef-VMG]

Voordat eenieder dat dossier vrijelijk kan inzien en met voldoende achtergrondkennis kan bestuderen, krijgt Overmeer van mij het voordeel van de twijfel. Maar natuurlijk staat het jou vrij hem van je site te verwijderen.

Beste Ingrid; ik ben bang dat we niet nader tot elkaar komen. Daarom sluit ik deze discussie af met een samenvatting van mijn standpunt:
Overmeer en zijn soortgenoten van NSB, WA en NSKK (= vooral een bevoorradingseenheid van vrijwilligers voor de Duitse troepen aan de fronten) waren verantwoordelijk voor het leed en zelfs direct of indirect de dood van veel mensen. Velen kregen dan ook naderhand de volkswoede over zich heen en/of werden terecht veroordeeld tot een gevangenisstraf.
Natuurlijk zijn sommigen ook slachtoffer geworden van oorlogsgeweld. Dat deze mensen herdacht worden is op zich geen probleem, maar hen plaatsen op hetzelfde voetstuk als de slachtoffers die ze direct of indirect vermoord hebben, dat gaat echt te ver.

[Ingrid M.H.Evers]

Beste Ingrid; ik ben bang dat we niet nader tot elkaar komen.

Dat valt best mee, Jef. Het is in feite een kwestie van definitie: wat / wie is een oorlogsslachtoffer? Ik kan goed leven met je laatste uitspraak.