Week van de geschiedenis

[SJEF †]

Van 12 tot en met 21 oktober 2007 is er de week van de geschiedenis.
Het centrale thema voor 2007 is: Wonen in Nederland.
Van grotwoning tot designvilla; en van rijtjeshuis tot jachtslot.
Uiteraard vinden we dit hele scala aan woningen in Maastricht.
Bezoek de webpagina voor meer informatie.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Eigenlijk zijn we steeds met geschiedenis bezig; bewust of onbewust.
Een prachtige webpagina waar je nogal veel beeld- en geluidsfragmenten kunt zien en horen is deze hier.
Ik heb er schitterende opnames gezien van Maastricht; ver v??r het begin van wereldoorlog-II.
Ook vindt er een debat plaats op 12 oktober.
Geschiedenis Live begint om 17 uur in La Bonbonnière (Achter de Comedie 1) in Maastricht, entree kost 7,50.
Meer info via Geschiedenis Live!
En de webpagina van Anno gaat over de geschiedenis van vandaag.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Zicht op Maastricht.
Octopus met veel armen.

REGISSEUR CULTURELE STADSBIOGRAFIE HEEFT HET DRUK IN WEEK VAN DE GESCHIEDENIS.

Stilletjes droomt regisseur Jac van den Boogard van de culturele stadsbiografie 'Zicht op Maastricht' van twee bekroningen.
De website Zicht op Maastricht is genomineerd voor een innovatieprijs van de Vereniging voor Geschiedenis en Informatica.
De Maastrichtse website verzamelt verhalen die samen het verleden en heden van de stad maken.
Onder de paraplu van Zicht op Maastricht bieden negen samenwerkende instellingen en clubs bovendien van morgen tot en met 21 oktober in de Week van de Geschiedenis tientallen activiteiten aan met als thema 'Zicht op wonen in Maastricht'.
Tien dagen met lezingen, rondleidingen, films en discussies.
Ook hier is er kans op een prijs.
De landelijke organisatie achter de Week van de Geschiedenis bekroonde vorig jaar de Maastrichtse invulling van het thema 'Geloof en bijgeloof' en ook ditmaal is het programma kanshebber.
"Als ik kijk naar Heerlen, Sittard of Amsterdam dan hebben die ook mooie activiteiten, maar nergens is de samenwerking tussen instellingen zo intensief en het programma zo breed', zegt Van den Boogard.
Of de website drie andere genomineerden verslaat, blijkt vanmiddag in Antwerpen.
De ??n jaar oude site moet het in Antwerpen opnemen tegen projecten over erfgoed in Vlaanderen, kerken in Friesland en een kinderproject van het Muiderslot.
De jury zegt over de nominatie dat de site mooie diashows biedt met helder commentaar, nieuws, wandelroutes, een forum en de mogelijkheid zelf verhalen bij te dragen.
De site zal volgens de regisseur nog veel meer gaan bieden.
Meer eenvoudige verhalen van Maastrichtenaren over het leven in vroeger tijden en meer nostalgische foto's.
Ook bestaat het plan een collectie van filmpjes op te bouwen van terugblikinterviews.
Door samen te werken met de internetsite van de VVV Maastricht komen steeds meer mensen bij Zicht op Maastricht terecht.
Van den Boogard zegt dat zelfs emigranten tot in Australi? de site weten te vinden.
De regisseur van de culturele biografie vertelt dat in de Week van de Geschiedenis een verdere kruisbestuiving met de website ontstaat.
Veel informatie over activiteiten is hier te vinden.
Verschillende interviews die tijdens de week op TV Maastricht te zien zijn, zullen ook op de site terechtkomen.
"Interessant zijn gesprekken die worden gevoerd met Maastrichtse ondernemers die vroeger boven hun winkel hebben gewoond.
Ons doel is om de frisse, interactieve vervanging te zijn voor een cultuurhistorisch museum.
Heel anders dan het stoffige imago van archieven."
Van den Boogard zit vol met plannen.
Zo wil het sinds enkele maanden naar het Centre Céramique verhuisde Zicht op Maastricht hier op termijn een bezoekerspunt beginnen.
Filmpjes op de site worden van een Engelse, Duitse en Franse vertaling voorzien.
De internetsite moet straks makkelijk opvraagbare rondleidinginformatie bieden die mensen op hun palmtop kunnen opvragen als ze door de stad rondlopen.
"Het is al zo dat mensen van onze site vijf wandelingen met plattegrond kunnen downloaden, maar we zijn ook van plan om losse componenten te bieden, waarmee mensen zelf aan de slag kunnen.
Zicht op Maastricht is een octopus geworden met veel tentakels die in beweging zijn."

En dan vergeet ik ook nog de webpagina van het Regionaal Historisch Centrum Limburg te vermelden.
De agende van de week van de geschiedenis in Maastricht vind je op deze pagina.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Aftrap "Week van Geschiedenis" in Maastricht.

Wonen is het thema van de Week van de Geschiedenis die vandaag 12-10-2007 begint.
De aftrap is in Maastricht.

GESCHIEDENIS.

Het viel buitenlandse bezoekers in de Gouden Eeuw al op: Nederlanders zijn huiselijk.
Sir William Temple, de Engelse ambassadeur in de Republiek, constateerde rond 1670 dat de calvinistisch-zuinige Nederlanders opvallend veel geld staken in de bouw, versiering en meubilering van hun woningen.
De burgerlijke cultuur, die in Nederland veel eerder dan elders in Europa wortel schoot, was onlosmakelijk verbonden met eigen woonbezit.
Anno 2007 telt Nederland bijna zeven miljoen woningen (huur en koop) waarin zo'n zestien miljoen Nederlanders wonen.
Het overgrote deel van die woningen staat er al langer.
Allemaal gebouwen met een geschiedenis.
Mensen zijn er geboren, hebben er gewoond, gewerkt, gegeten, gevrijd en gedroomd en zijn er gestorven.
Geen thema zo breed als wonen.

Het programma van de Week van de Geschiedenis, die van 12 tot en met 21 oktober 2007 gewijd is aan 'Wonen', is dan ook immens breed van opzet.
Want wonen vertelt iets over onszelf en onze voorouders.
Over hoe die het huishouden bestierden, hun (spaarzame) vrije tijd indeelden, in armoedige omstandigheden een trits kinderen probeerden groot te brengen.
En wonen gaat natuurlijk ook over gezelligheid, dat bijna niet aan buitenlanders uit te leggen begrip dat zo'n onlosmakelijk deel uitmaakt van onze cultuur.
Huisje, boompje, beestje; Jantje, Marietje en Keesje.
De Duitse socioloog Ernst von Zahn viel de voorliefde van Nederlanders voor verkleinwoorden al op.
Ook al bewoont de Nederlander een kast van een huis, hij zal het niet aan de grote klok hangen.
De term huisje heeft ook iets gezelligs en knus.

De Week van de Geschiedenis begint met een speciale editie van Geschiedenis Live!, een samenwerking tussen Anno, de landelijke organisatie die geschiedenis
promoot, het televisieprogramma Andere Tijden en NRC Handelsblad.
Vandaag om 17.00 uur is de aftrap in de Bonbonnière in Maastricht waar Hubert Smeets een programma presenteert rond de Stokstraat, ooit een verpauperde straat in een achterstandswijk, nu de duurste winkelstraat van Maastricht.


Stokstraat in 1953.

De oorspronkelijke bewoners zijn in de jaren vijftig en zestig overgeheveld naar nieuwbouw en woonschool Ravelijn.
Is dit het voorbeeld dat minister Ella Vogelaar van Volkshuisvesting voor ogen staat met haar aanpak van probleembuurten tot prachtwijken?
Op het programma staan onder meer filmbeelden, een debat met Marcel van Dam en hoogleraar Wim Ostendorf van de Universiteit van Amsterdam over de aanpak
van achterstandswijken, een lezing van Ad Knotter over de sanering van de Stokstraatbuurt en het relaas van Maastrichtenaar Jo Voorst die vertelt over het etiket dat mensen uit Maastrichtse achterstandswijken kregen opgeplakt.


Stokstraat in 2003.

Het wordt een drukke dag voor de liefhebbers van Maastrichtse geschiedenis.
Want om half acht ?s avonds begint in woonzorgcentrum Scharweijerveld in Malberg een programma van TV Maastricht over wonen in Maastricht.
Een acteur speelt Henri Poels, de sociaal bewogen priester die in 1917 zijn befaamde Noodkistrede hield waarin hij de Maastrichtse gegoede burgerij verweet geen oog te hebben voor de erbarmelijke woonomstandigheden van de arbeiders in de stad.
De avond wordt afgesloten met een debat tussen directeuren van woningcorporaties over de huidige problemen en perspectieven op de Maastrichtse woningmarkt.


Voor meer foto's over de Stokstraat in het verleden, bezoek dan dit foto album en klik op een afbeelding voor een groter formaat.

[SJEF †]

Het geschiedenisprogramma Andere Tijden besteedt donderdag 18 oktober haar uitzending aan de Stokstraat.
18 oktober; 21:25 uur; Nederland 2.

Ook is er online een reportage te zien van de Stokstraat die dateert van 11 april 1973.
Voor meer info ga naar deze pagina.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Proloog.

De vaste bezoekers van MestreechOnline zullen inmiddels Dr. A. Kessen kennen, daar hij in een andere rubriek (bekende Mestreechteneren) reeds aan bod is geweest.
Antoine Kessen schreef in 1943 in de functie van gemeente-archivaris en -bibliothecaris van Maastricht een leesbaar boekje.
De titel van dat boekwerkje: De historische schoonheid van Maastricht.
??n van de hoofdstukken is gewijd aan de burgerhuizen.
En dat sluit mooi aan bij het huidige thema van de Week van de geschiedenis 2007: wonen in Nederland.
Integraal heb ik het betreffende hoofdstuk over de burgerhuizen gescand en via OCR-software (Omnipage 14) omgezet in een tekstbestand.
Ook de bijbehorende foto's heb ik gescand en zoveel mogelijk via speciale software digitaal geoptimaliseerd.
Tevens heb ik de toenmalig geldende regels aangaande de spelling intact gelaten.
Ook dat is een deel van de geschiedenis.
Ik wens jullie veel leesplezier.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Eerste deel.


DE BURGERHUIZEN
? 1. Algemeen.

Van het typisch Maastrichtsche stadsbeeld, zooals wij dat in algemeene trekken in het 2e hoofdstuk hebben pogen te schetsen, is, voorzoover het de woon- en winkelhuizen betreft, niets overgebleven.
Het laatste huis met houten gevel aan de Kersenmarkt werd in 1838 afgebroken.
Slechts heel enkele typen van huizen in den overgangsvorm tusschen houtbouw en steen- of baksteenbouw, nl. met gevels in vakwerk vinden wij bewaard, zooals o.a. het geval is bij den zijgevel van het reeds genoemde Dinghuis.
Het eenige in vakwerk opgetrokken huis, dat bewaard is gebleven, bevond zich in de Rechtstraat tegenover de St. Martinus-kerk, doch werd in 1940 door een bom voor een groot deel verwoest.
Het zal echter spoedig gerestaureerd worden.
Daarnaast vinden wij nog enkele huizen, waarvan de zij-of achtergevels vakwerk bezitten, zooals het huis op den hoek van de H. Geeststraat en de Markt en verschillende huizen met achtergevels in vakwerkbouw aan den Jeker.
Dit is ongeveer alles van wat er is overgebleven van den laat-Middeleeuwschen houtbouw en zijn overgangsvormen.
Gelukkig is het met de huizen uit de 16e eeuw en later geheel anders gesteld.
Hiervan zijn er in Maastricht heel wat over, maar toch zij opgemerkt, dat er niet alleen aan het inwendige, doch ook aan de vele voorgevels der oude burgerhuizen door het aanbrengen van nieuwe puien juist in den laatsten tijd veel is verknoeid of op zijn minst veranderd.
Daartegenover staat, dat vele vervallen woon- en winkel-huizen deskundig zijn gerestaureerd en van hun latere verflaag zijn ontdaan.
Zoodoende is het oude stadsbeeld niet moeilijk te reconstrueeren aan de hand van wat in min of meer gewijzigden toestand behouden bleef.
Dit wil natuurlijk niet zeggen, dat in een bepaalde eeuw uitsluitend een bepaald woonhuistype is voorgekomen en in een volgende eeuw een type van den nieuwen stijl.
Het stadsbeeld is immer heterogeen geweest, hoewel in de eene periode dit, in de andere periode dat stijltype heeft gedomineerd.
Bovendien is de periode-indeeling slechts heel relatief en worden de 17e eeuwsche geveltypen tot ver in de 18e eeuw gebouwd.
Wij zullen thans overgaan tot een algemeene indeeling van de verschillende geveltypen en er een korte kenschetsing van geven.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Tweede deel.


? 2. De woonhuizen uit de 16e?18e eeuw.
a. Algemeene kenmerken en typen.
In de 16e en 17e eeuw heeft de woonhuisbouw in het algemeen een groote verandering ondergaan.
Niet alleen werden toen talrijke houten huizen door steenen vervangen, doch ook ving een geheel nieuwe stijl aan, de stijl der Renaissance.
Het is een kenmerk der Noord-Nederlandsche Renaissance-architectuur, inzonderheid van de omstreeks 1570 beginnende hooge Renaissance, dat juist het woonhuis hierbij de voornaamste rol gaat spelen en niet de groote openbare wereldlijke en kerkelijke gebouwen.
Zoodoende heeft men terecht gezegd, dat de bouwtrant der hooge Renaissance eigenlijk een woonhuisstijl is.
In deze stijlperiode kan men verschillende regionale en zelfs locale groepen onderscheiden.
Een hiervan is de Limburgsche groep, die zich vooral aan de Maastrichtsche huizen duidelijk demonstreeren laat.
Als algemeene kenmerken kunnen de volgende vermeld worden.
De Maastrichtsche woonhuisgevels der hooge Renaissance, dus uit het laatste gedeelte der 16e en de eerste helft der 17e eeuw vertoonen een veelheid van materiaal, doordat zij zijn opgetrokken uit baksteen met banden van mergel- en hardsteen.
De gevel wordt door mergelsteenen of hardsteenen lijsten in verdiepingen verdeeld.
Deze verdeeling wordt vaak verkregen, doordat de dwarsdorpels der kruiskozijnen over de geheele gevel-breedte worden doorgetrokken.
De kruis- of tweelichtvensters als ook de deuren en de lichtopeningen daarboven worden door mergelsteen en hardsteen omlijst, soms afwisselend met groote en kleine blokken.
Wanneer de dammen tusschen de vensters smal zijn, raken de blokken elkaar en is er bijna geen ruimte voor den baksteen.
Vaak is een reeks tweelichtvensters over de geh??le gevelbreedte aangebracht.
De voorgevel, die vaak door hoekblokken omgeven is, wordt meestal horizontaal afgedekt door een hoofdgestel in mergel, met een geprofileerde frontlijst, terwijl deze gedragen wordt door consoles van mergel, die op een architraaf rusten.
Ter versiering bevinden zich tusschen de consoles vaak ruitvormige diamanten of rozetten in mergel, die soms aan denzelfden gevel elkaar afwisselen.
In de 18e eeuw wordt het hoofdgestel vervangen door een fries of door een bekroning met reliëfs in stucwerk.
De consoles zijn vaak versierd met groeven of acanthus-bladeren en onder de bekroning sterk ingehold, eindigend tegen de architraaf.
Deze sterke inholling is bij huizen uit de 18e eeuw vaak niet meer aanwezig.
De consoles sluiten dan meer geleidelijk tegen de architraaf aan.
Daar de meeste Maastrichtsche woonhuizen uit deze periode, zooals gezegd, aan den voorgevel horizontaal zijn afgedekt, hebben zij zadeldaken, die tusschen hooge brand-of zijgevels gevat zijn.
Deze zijgevels zijn in dit geval dan trapgevels of bezitten in- en uitgezwenkte dekstukken.
Naast de horizontaal afgesloten voorgevels komen ook, zij het dan veel minder vaak, topgevels voor, die hetzij met vlechtingen, hetzij met een rollaag of met trappen zijn afgedekt.
Behalve de woonhuisgevels, die zich op levendige wijze door het gebruik van verschillend materiaal onderscheiden, zijn er ook gevels van een voornamer genre, die geheel uit hardsteen zijn opgetrokken.
Bij deze gevels, die alle van na het midden der 17e eeuw dagteekenen, heeft men de eentonigheid van het materiaal probeeren te breken door aan het gevelvlak meer reliëf te geven.
Daarvoor kwamen de omlijstingen der vensters het eerst in aanmerking en werd aan de steenen blokken om de vensters en deuren eenigen voorsprong gegeven. Langzamerhand wordt deze wijze om reliëf te verkrijgen regel en vindt men in de 18e eeuw de vooruitspringende omlijstingen ook bij andere gevels.
Vervolgens is er nog een type woonhuisgevel, dat onder invloed van de Hollandsche Barok is ontstaan.
De Hollandsche of Noord-Nederlandsche Barok heeft namelijk op het gebied van den woonhuisbouw langzamerhand zoo'n expansieve kracht ontplooid, dat haar invloed spoedig in alle andere Nederlandsche gewesten merkbaar was.
Dat dit te Maastricht ook het geval is, is des te minder verwonderlijk, daar deze stad, nadat Frederik Hendrik haar in 1632 had ingenomen, een Hollandsch bouwmeester als Pieter Post leerde kennen, die met den bouw van het stadhuis ongetwijfeld zijn eigen en Hollands reputatie vestigde op bouwkunstig gebied.
Het zoo juist bedoelde woonhuistype vormen de huizen met pilastergevels.Van deze gevels, die onder invloed van de Hollandsche pilasterarchitectuur zijn ontstaan, zijn er in Maastricht overigens slechts weinig te vinden.
De pilasters kunnen zijn van de kleine orde, waarbij op iedere ver-dieping afzonderlijke pilasters zijn aangebracht, of pilasters van de z.g. kolossale orde, die door alle verdiepingen heengaan.
Tenslotte komt bij uitzondering in Maastricht ook nog de typische halsgevel voor, die naar den bekenden Holland-schen architect Vingboons, de Vingboons-halsgevel genoemd wordt.
Dit soort gevel is ontstaan uit den geleden topgevel met klauwstukken, welke vervangen werden door een tegen de trapflanken van den geveltop omhoog loopende lijst, met ? zooals in het Maastrichtsche voorbeeld ? in den top een rondbogig venster tusschen pilasters en ingezwenkte vleugelstukken.
Van deze verschillende typen van woonhuisgevels, komen er varianten tot in het midden der 18e eeuw voor.
Wel bestaan de deur- en vensteromlijstingen niet meer uit afwisselend groote en kleine blokken, doch uit een of meer blokken hardsteen of mergel van gelijke breedte, waaraan ter verkrijging van reliëf eenige voorsprong gegeven wordt.
Een andere verandering, die zooals reeds gezegd, omstreeks 1700 aanvangt, betreft de consoles, die thans geleidelijk tegen de architraaf gaan uitloopen.
Er is ook een sterke neiging aanwezig om de kruiskozijnen, de laatste Gothische survival in de bouwkunst der Barok, uit te breken en de vensters naar onderen te verlengen.
Daardoor moeten er stukken mergelsteen of hardsteen in de omlijsting geplaatst worden, hetgeen gewenscht of noodzakelijk maakt, dat de gevel geverfd werd. Het is dan ook in dezen tijd, dat de gewoonte ontstaat om de gevels te verven en te pleisteren; hierop werd overigens reeds in het 2e hoofdstuk (? 2) meer uitvoerig gewezen.
De in den laatsten tijd opgekomen tendentie om de gevels af te bikken en de oude verflaag te verwijderen, een tendentie, die tot op zekere hoogte toe te juichen is, heeft in vele gevallen den ouderen toestand doen onderkennen en de plaatsen blootgelegd, waar de kruisvensters zijn uitgebroken.
Naast de uitloopers van het in het vorige genoemde 16e en 17e eeuwsche woonhuistype treft men in de 18e eeuw ook gevels aan met een indeeling in vakwerk, waarbij de Naamsche steen een soort geraamte vormt van horizontale en verticale stijlen, dat eenigen voorsprong krijgt.
De vensters worden dan afgedekt door segment- of lateibogen.
Wij zullen de opsomming van de verschillende typen van woonhuisgevels niet verder voortzetten en de verschillende tusschenvormen en variaties achterwege laten, teneinde den lezer niet te vermoeien met verdere algemeene beschouwingen.
Daarom gaan wij thans over tot de beschrijving van enkele van de vele voorbeelden van oude woon-huizen, waaraan Maastricht zoo rijk is.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Derde deel.


Het oudste en meest karakteristieke huis, dat uit de jaren omstreeks 1550 dateerde, was het z.g. gildehuis in de Brugstraat, dat in 1877 afgebroken is, doch waarvan bewaard gebleven afbeeldingen nog een duidelijke voorstelling geven.
De indeeling van den gevel is representatief voor het type der Zuid-Limburgsche woonhuisgevels van de hooge Renaissance evenzeer als de vensteromlijstingen het zijn voor een bepaald type van den Maastrichtschen woonhuisgevel.
De boven- en onderdorpels waren nl. gevormd door over de volle gevelbreedte doorgetrokken banden.
Fransche invloeden waren ook duidelijk aanwijsbaar, zooals blijkt uit de toepassing van heterogene siermotieven: driehoekige n??st segmentvormige en ingezwenkte frontons, verder medaillons met gebeeldhouwde kopjes enz.



Een zelfde soort geveltype, doch dan in zeer vereenvoudigden vorm vinden wij terug in het onlangs mooi gerestaureerde huis (de z.g. oude speldenfabriek), dat het ankerjaartal 1641 draagt, van Hasseltkade nr. 23.
Het huis heeft op de eerste en tweede verdieping een zeslichtvenster in hardsteenen omlijsting, terwijl het door twee mergelsteenen lijsten in een gelijkstraats en een eerste verdieping verdeeld wordt, characteristica, die bij vele Maastrichtsche woonhuisgevels voorkomen (zie: boven).
Zooais reeds boven gezegd werd, eindigt de voorgevel minder vaak in een topgevel, zooals bij het goed geconserveerde huis Groote Gracht nr. 62 het geval is, dat een geleden topgevel heeft met ingezwenkte zijkanten en aanzetkrullen, terwijl het huis Groote Looiersstraat 15 en het mooi gerestaureerde huis Lenculenstraat 34 ook een dergelijken topgevel bezitten.
Van de talrijke andere mooie huizen en huizentypen uit de 17e eeuw mogen hier vermeld worden het fraaie huis ?De ridder?, met gelijknamigen gevelsteen, uit 1651 (Ridderstraat nr. 2), dat nog de oorspronkelijke kruisvensters behouden heeft.
Deze zijn omlijst met afwisselend groote en kleine blokken hardsteen, terwijl de gevel rijk versierd is met banden van mergelsteen en mergelvlakken, waar zich vroeger waarschijnlijk beeldhouwwerk in heeft bevonden.
Een Vingboons-halsgevel is aanwezig aan het huis Kleine Gracht 31.
Bij dit voor Maastricht uitzonderlijke type is de voorgevel bezet met drie pilasters van de kolossale orde.
De hals met rondbogig zoldervenster is gevat tus*schen twee pilasters, terwijl de vleugels haaks op elkaar staan.
Typisch Limburgsch en Maastrichtsch bij dezen Hollandschen gevel zijn overigens de consoles en de onder de kroonlijst gemetselde impostblokken.
Van ander allure zijn de huizen Muntstraat nrs. 1 en 2, waarvan het gevelvlak door groote vensters doorbroken wordt.
Onder deze met Naamschen steen omlijste vensters bevinden zich festoenen, die fijner van vorm zijn dan die, welke men gewoonlijk in de Noordelijke Nederlanden bij dergelijke huizen aantreft.
Verschillende huizen waren geheel in Naamschen steen opgetrokken, zooals het huis met gevelsteen ?In den steenen Bergh?, Stokstraat 28, waarvan een gedeelte van het ornamentwerk is weggekapt en de kruisvensters zijn uitgebroken.
Behalve de voren genoemde zijn er nog tal van andere huizen uit de 16e, 17e en het begin der 18e eeuw, die als goed behouden voorbeelden der verschillende typen zouden zijn aan te halen.
Kortheidshalve meenen wij echter met deze te mogen volstaan.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Vierde deel.


? 3. De woonhuizen uit de 18e eeuw.

a. De Lodewijk-stijlen.
Algemeene kenmerken en typen.
Ook op het gebied der bouwkunst was Frankrijks invloed op het eind der 17e eeuw in West-Europa sterk stijgende en deze zou in ons land vooral tijdens den slappen regententijd in de 18e eeuw nog in kracht toenemen.
Deze Fransche invloed zou zich voor het Zuid-Limburgsche en inzonderheid voor Maastricht mede via het Luiksche prinsbisdom doen gelden en gestadig van kracht blijven.
Vooral de deftige woonhuisbouw kwam hier in het teeken te staan van de decoratieve stijlen, die zich in Frankrijk achtereenvolgens onder Lodewijk XIV, Lodewijk XV en Lodewijk XVI zouden ontwikkelen.
En zoo kan men ook bij de Maastrichtsche woonhuizen deze verschillende stijlen onderscheiden.
De Lodewijk XIV-stijl kenmerkt zich in de bouwkunst in het algemeen door een zakelijke helderheid, tucht en wetmatigheid, daar hij uitging van het principe, dat de kunst is het werk van de rede en niet van verbeelding en gevoel.
Deze karaktertrek manifesteert zich zoowel in den inwendigen als in den uitwendigen bouw.
Uitwendig wordt gestreefd naar het vormen van een gesloten blok.
Het dak wordt kleiner gemaakt door de toepassing van het mansardedak met gebroken kap, terwijl het gevelvlak vereenvoudigd wordt, doordat men niet meer toepast de sterk plastisch werkende geleding van risalieten, zuilen en pilasters.
Daar waar deze bouwelementen echter niet achterwege kunnen blijven, worden zij vervlakt en worden b.v. de pilasters van de kolossale orde vereenvoudigd tot lisenen, die over de geheele hoogte zijn doorgetrokken.
Typisch voor dezen stijl is ook het blokwerk, dat vooral voor de middenpartij en de hoeken wordt toegepast.
De inwendige ruimtecompositie kenmerkt zich door het groepeeren van verschillende ruimten of vertrekken op overzichtelijke wijze om een centraal motief, nl. de vestibule.
Overigens staat de decoratieve behandeling van het inwendige in tegenstelling tot de nuchtere en verstandelijke buitenarchitectuur.
Bij de Maastrichtsche gevels van het begin der 18e eeuw uit zich de Fransche bouwwijze vooral in het rijker dan vroeger uitgevoerde ornamentwerk van de omlijstingen van deuren en vensters, die regelmatig en evenwichtig het gevelvlak doorbreken.
De Lodewijk XV- of rococostijl is gemakkelijk herkenbaar aan de sierlijk golvende lijn van de deur- en vensteromlijstingen en aan het typische fijnere ornamentwerk ook bij de sluit- en kraagsteenen.
De middenpartij vormt hier vaak het hoofdmoment der compositie, terwijl de frontbouw uit drie partijen bestaat.
De voor de middenpartij aangelegde trappen vertoonen eveneens eenzelfde golvende lijn.
Tenslotte is de stijl, die in het laatste kwart der 18e eeuw opkomt, een soort reactie op den rococo-stijl, doordat het ornament een minder belangrijke rol in de architectuur gaat innemen en de klassicistische versobering vooral de rechte lijn zoekt, waardoor meer een rustige statigheid verkregen wordt.
Overigens manifesteert zich de zucht naar versiering in de kapiteelen van de pilasters, in het lijstwerk en in de stijve festoenen van den voorgevel.
Door de hierna volgende beschrijving van een aantal huizen in de bovengenoemde stijlen mogen deze algemeene kenmerken verduidelijkt worden.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Vijfde deel.


b. Voorbeelden.
Als een mooi voorbeeld van een huis, waarin reeds Fransche invloeden merkbaar zijn, is te noemen het voorname huis, dat gelegen is aan de Breedestraat nr. 10.
Het is in baksteen opgetrokken met hardsteenen omlijstingen om de deur en de later gerestaureerde kruisvensters.
Karakteristiek voor dit in 1708 gebouwde huis is het rijk versierde ornament met volutenwerk boven de deur.
De geheele middenpartij trouwens met het groote middenvenster in geblokte omlijsting vertoont reeds een rijkere ornamenteering dan de meeste huizen uit dien tijd.
Een ander huis uit dezelfde stijlperiode is gelegen Capucijnenstraat nr. 57.
Evenals bij het vorige zijn naast de deur twee zijlichten aangebracht en is het geheel omgeven door een sierlijke gebeeldhouwde omlijsting in hardsteen.
Ook de groote vensters zijn van eenzelfde soort rijke ornamenteering voorzien, zoowel wat de boven- als de onderdorpels betreft.
Zes geblokte pilasters verlevendigen nog den aanblik van dezen goed bewaarden en ruim aangelegden voorgevel.
Andere huizen in denzelfden bouwtrant bevinden zich o.a. nog op de Markt nrs. 16 en 33, Tongerschestraat 12 en Groote Gracht 90-92, welk laatste huis nog de Hof van Tilly genoemd wordt en een gebeeldhouwde poort met bovenlicht heeft.
Dergelijke poorten, met welke benaming vroeger de patriciërs- of edelmanswoningen in de stad werden aangeduid, sloten een plein of binnenhof af, waaromheen de verschillende hoofd- of dienstgebouwen gegroepeerd lagen.
Tot de voorbeelden van gevels in den Rococo- of Lodewijk XV-stijl behooren o.a. de volgende.
Het huis Boschstraat 60 heeft een gevel van baksteen met de typische geblokte pilasters en een middenpartij met halfronde bekroning.
De sierlijk golvende lijn is aan alle bovendorpels van deur en vensters aangebracht.
Een ander dergelijk type huis is dat aan de Markt nr. 20, waarbij we dezelfde sierlijke lijn aantreffen in de bovendorpels van deur en vensters, in het fronton, dat de middenpartij bekroont en in de drie trappen ervoor.
Het aan het St. Servaasklooster onder nr. 29 gelegen huis is een voormalig kanunnikenhuis, waarvan het hoofdgebouw aan een afgesloten voorplein gelegen is met later gebouwde zijvleugels.




Duidelijk treedt de risaliet of middenpartij, die toegang geeft tot een ruime vestibule met dubbele trap, naar voren.
Tenslotte mogen hier nog genoemd worden de huizen van Hasseltkade nrs. 9, 10, 11 en 13, waarvan het laatstgenoemde zich onderscheidt, doordat de rococoversiering zich hier tot een enkel ornamentje in de deur- en vensteromlijstingen beperkt.
De hardsteenen plint en de hoekblokken herinneren echter aan den 17e eeuwschen bouwtrant.
Een zeer belangrijke groep gevels zijn die, welke gebouwd zijn in den stijl Lodewijk XVI.
Hun aantal is vrij groot en verschillende ervan zijn zeer statige en zelfs monumentale gevels.
Een van de meest sobere is wel het huis aan de van Hasseltkade nr. 20, waarin de voor dezen stijl karakteristieke rechte lijn en vereenvoudiging overheerschen.
De voorgevel, waarin naast baksteen veel hardsteen is gebruikt, heeft een middenpartij met bordes met dubbele trap en een balton en wordt gedeeltelijk door geblokte en gedeeltelijk door in paneel bewerkte pilasters in zeven traveeën verdeeld.
Geheel in Naamschen steen en van voorname uitvoering is het groote huis Hoogbrugstraat 72 (Wijk), waarvan de geblokte gevel een middenpartij heeft met een drie ramen breed, halfrond fronton in mergelvulling.
Fraai gebeeldhouwde sluitsteenen, consoles en festoenen versieren dezen gevel, die de reeds in het voorgaande genoemde typische gebroken kap heeft met twee rijen dakvensters.
Een kleinere variant is nog het huis Hoogbrugstraat 36, waarvan vooral de middenpartij opvalt door de rijk gebeeldhouwde pilasters, de frontonbekroning boven het raam der eerste verdieping en de festoenen onder de vensters.
Van eenigszins ander allure is het huis Groote Gracht nr. 56, dat geheel in Naamschen steen opgetrokken is.
De middenpartij wordt omgeven door geblokte pilasters op iedere verdieping, terwijl het geheel door zes rijen pilasters verticaal en door zwaar doorloopend lijstwerk horizontaal verdeeld wordt.
Een ander huis, waarin echter veel baksteen verwerkt is, en waarvan het ornamentwerk zich beperkt tot eenige rozetjes onder de vensters is het huis Brusselschestraat 84, dat evenals het huis aan dezelfde straat onder nr. 76 gelegen, een inrijpoort heeft; aan dit laatste is echter meer hardsteen toegepast.
Als laatste voorbeeld uit de hier behandelde stijlperiode mag niet onvermeld blijven het monumentale huis nr. 82 aan de Groote Gracht, een voormalig kanunnikenhuis, dat door den in Maastricht bekenden architect Soiron in 1785 gebouwd werd.
De middenpartij, die door een groot driehoekig fronton gedekt wordt, heeft boven de inrijpoort groote, gegroefde pilasters met fraai bewerkte kapiteelen en een groot balcon, dat eveneens door een driehoekig fronton gedekt is.
Dit monumentale huis, dat een rijk versierd interieur heeft, waarvan vooral de balconzaal met gegroefde pilasters en fijn en rijk versierd stucwerk uitmunt, is wel het fraaiste specimen van dit huizentype uit het laatste gedeelte der 18e eeuw.

En hiermee zullen wij ons zeer beknopt overzicht van de Maastrichtsche burgerhuizen besluiten.
Wij zouden hier nog vele voorbeelden aan toe kunnen voegen en ons overzicht kunnen vervolgen tot in de 19e eeuw, waarin ook verschillende mooie huizen zijn gebouwd, zooals dat aan het Vrijthof onder nr. 47, waar thans o.a. het Stadsarchief en de -Bibliotheek in zijn gevestigd.
Binnen het door ons streng afgebakende bestek meenen wij ons echter tot het bovengenoemde te moeten beperken, te meer daar de 19e eeuw de tijd is van de imitatiestijlen en voor het overige de boven beschreven voorbeelden een kleine, doch hopelijk duidelijke selectie vertegenwoordigen uit den rijken schat van woonhuizen en gevels, die ons uit vroegere eeuwen zijn overgebleven.
Want het zijn niet minder dan ruim 840 woonhuizen en gevels, die in de Monumentenlijst van Maastricht staan opgeteekend.
Moge dit groote getal mèt het boven geschrevene mede voor velen aanleiding zijn om beter te leeren zien en waardeeren, wat ons aan historische schoonheid ook aan burgerhuizen in deze oude stad is bewaard gebleven!

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Epiloog: de afbeeldingen.











Alle gebruikte afbeeldingen zijn in groter formaat op deze pagina te bekijken.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Prachtwijk het Stokstraatkwartier.

Andere tijden.

Nederland 2; 21:30 - 22:00 uur; donderdag 18-10-2007.

Geschiedenismagazine met reportages over (bijna) vergeten gebeurtenissen uit de twintigste eeuw.
De redactie gaat op zoek naar ooggetuigen en betrokkenen en naar historische filmbeelden om aan de hand daarvan de verhalen van vroeger opnieuw te vertellen. Afl.: Prachtwijk het Stokstraatkwartier.
Van probleemwijk naar prachtwijk: Andere tijden laat zien hoe dat gaat.
De Stokstraat in Maastricht is bij modeminnend Nederland bekend als een winkelparadijs en prinses Máxima is er geen onbekende.
Maar in de jaren vijftig waren de huizen in de Stokstraat krotten en heerste er soms bittere armoede bij de families die er woonden.
Bewoners van toen halen herinneringen op aan liefde, leed en onderlinge saamhorigheid. Ze werden door de gemeente gedwongen te verhuizen en kijken met gemengde gevoelens terug op de gedaantewisseling van hun straat.
Presentatie: Hans Goedkoop.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

Week van de Geschiedenis 2008.

Het Thema van dit jaar is 'verhalen van Nederland'.
In Maastricht wordt dit vertaald naar 'Verhalen van Maastricht'.
De Week zal plaatsvinden van 11 tot en met 19 oktober 2008.
In Maastricht zal er dan een tiendaags historisch festival plaatsvinden onder auspiciën van Zicht op Maastricht.
Heeft u verhalen over de stad, lever ze dan NU al in!
U krijgt de mogelijkheid mee te schrijven aan het 'geschiedverhaal' van uw eigen stad dat in oktober aan een groot publiek gepresenteerd zal worden.
Doe Mee!!

Maar u mag uw verhalen ook op dit forum van MestreechOnline plaatsen.
Daar is o.a. deze rubriek voor: In 't graas langs de Maas.

[SJEF †]

Week van de geschiedenis

De Week van de geschiedenis.

11 oktober 2008 - 19 oktober 2008.

'Verhalen van Nederland' is het thema dit keer en Zicht op Maastricht stelde een veelzijdig programma samen.
In het Centre Céramique ontroerende foto's van kinderen in Blauw Dörrep begin zestiger jaren en een (gratis) schrijfworkshop.

De stichting Anno organiseert jaarlijks De Week van de Geschiedenis met steeds een ander thema.
In Maastricht trekt Zicht op Maastricht de kar, waarbij tal van instellingen en organisaties hun medewerking verlenen om de stadsgenoten een boeiend en veelzijdig programma te kunnen bieden.
Vorig jaar lukte dat zo goed dat Maastricht in de finale zat met het beste programma rondom het thema 'Wonen in Nederland'.

Op de webpagina van Zicht op Maastricht vindt u een overzicht van de activiteiten die dit jaar plaatsvinden.
In Centre Céramique kunt u terecht voor een bijzonder beeldverslag: 'Snuutskes en mojle oet 't Blauw Dörrep'.
In 1962 poseerden kinderen spontaan lachend voor de camera van Jef Bastiaens; de foto's, te zien in de vitrines in de hal, vormen een ontroerend en uniek tijdsdocument.
Daarnaast kunt u deelnemen aan een workshop om uw schrijfkunst te verfijnen.
Zicht op Maastricht stelt zich ten doel om zoveel mogelijk verhalen te verzamelen van stadsgenoten, als puzzelstukjes van de geschiedenis van Maastricht.
Deze workshop helpt u om úw verhaal goed op papier te krijgen.
De workshop is gratis en vindt plaats op maandag 13 oktober tussen 14.00 uur en 17.00 uur.

Centre Céramique
Avenue Céramique 50
Maastricht