Sociëteit Momus

[Klossebak]

Het wapen van de sociëteit Momus bestond uit een rood/groen wapenschild met rechts een bok, links een nar en aan de bovenzijde een kroon met nar.
Op het rode/groene schild staat afgebeeld een wind(koren)molen van het type standaardmolen. Het hekwerk aan de wieken van de afgebeelde molen zit aan de verkeerde kant.
In het gedicht van Coenraad Breuls, Momus' creatie (opgenomen in Boekèt Mestreechs van Lou Spronck en Flor Aarts) wordt de molen als symbool van de sociëteit vermeld:

't Symbool der Momezij bestónt in 'n windmeule,
Woevaan nog eder lid bijtijds 'ne slaag moot veule;
En 't is neet um Laurent Polis hei te flejje,
Mer dee heet, wie z'ne nónk, dat dingske sjoen doen drejje.
Óng'lökkeg heet de maan 'ne meuleslaag beet,
Woe dat 'r nog altied get koppijn van heet,

Het gebruik van de windmolen als symbool lijkt opmerkelijk. In Maastricht stonden watergedreven molens op de Jeker en de Maas . Windmolens stonden buiten Maastricht.
Het verkeerd plaatsen van het hekwerk aan de wiek van de molen zal vast geen toeval zijn.

Wat is er aan de hand?
Is de windmolen, als symbool, erbij gehaald vanwege het spreekwoord 'Hij heeft een tik van de molen gehad' en was om lid te kunnen zijn van Momus een zekere mate van spreekwoordelijke getikheid een vereiste?
Moeten we aan de omkering van het hekwerk symbolische waarde toekennen?
En, het gedicht van Breuls lijkt dat te suggereren, werd er soms een miniatuur molentje gebruik waarmee (nieuwe) leden een fysiek tikje kregen?

[Peter Scheele]

Dag Klossebak,

Moeten we aan de omkering van het hekwerk symbolische waarde toekennen?

Ik denk dat men in de tijd van de oprichting van de Sociëteit heel goed wist hoe windmolens er uitzagen. Het is dus geen toeval.

Maar het gevolg is wel dat de draairichting omgekeerd is. En is de omkering der dingen niet de basis van carnaval?

Voor de draairichting van molens zie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Windmolen#Draairichting

[Klossebak]

Beste Peter,

Ja, met de kennis van de windmolens zal het wel goed gezeten hebben. De omkering in relatie met carnaval ligt wel voor de hand.
Later in de tijd gebeurde het met foto's weleens per ongeluk (het negatief werd dan omgedraaid) en een heel enkele keer expres voor een betere compositie.
Ludieke toespraken zouden in de sociëteit vanaf een houten paard zijn uitgesproken (Pegasus). Het lijkt erop dat er naast het bekende Momus kanon er nog meerdere attributen op de sociëteit in gebruik waren.

Groet,groet,
Piet

[Ingrid M.H.Evers]

Men zou kunnen zeggen dat de sociëteit de molen associeerde met 'met een molentje lopen' of 'tegen molens vechten', en dat past natuurlijk bij de omgekeerde wereld die het carnaval oorspronkelijk karakteriseerde. Ook de uitdrukking 'Hij heeft een klap van de molen gekregen', ligt in die lijn.

In elk geval was de roman over de dolende ridder Don Quixote, van de Spaanse auteur Cervantes, in de negentiende eeuw ook bekend in Maastricht. De toenmalige Stadsbibliotheek bezat een Engelstalige uitgave van de Geschiedenis van Don Quixote, in vier delen, gepubliceerd in 1733. Een latere uitgave dateert van 1870, maar toen was de tegen windmolens vechtende ridder al algemeen bekend. En was de Momus al dertig jaar jong.

De molen wordt in het gedicht van Breuls hierboven als het ware toegeschreven aan Laurent Polis, tweede president van de Momus, na het overlijden van Louis Polis in 1868, maar hij was vanaf het begin een onderdeel van het 'Momus-pakket'. Op een tekening in de Momus Annalen van 1844 figureren reeds het paard Pegasus en de molen. Het aardige is, dat die molen niet zozeer een 'Hollandse' molen lijkt, maar verdacht veel weg heeft van een Iberische.

Meer Momus-attributen, waaronder de verschillende onderscheidingen, passeren in het boekje De Momus (Maastrichts Silhouet, nr. 8 ), Maastricht 1982, blz. 11-12, en passim.