Onderzoek naar AE van Aken

[arest]

Beste Forumlezers,

ik ben vrijwilliger bij Stichting Erfgoed Stein, en ben bezig met een stukje onderzoek naar het verleden van het kasteel te Stein.
Er staan zeer veel namen in de Donjon van dit kasteel, en ik probeer op dit moment een stukje geschiedenis te achterhalen van meerdere van deze namen.

Een van de namen welke ingegraveerd is van ene " Æ van aken " (of A van Aken) uit Tungrensis in het jaar 1769. (foto aangehecht, hogere resolutie verkrijgbaar op verzoek)

Ik heb hierop contact gehad met het stads archief in Tongeren, en zij hebben daar inderdaad enige genealogieën van de familie van Aken. Zij vestigen zich in de zestiende eeuw in Tongeren (vanuit Aken?). In de zeventiende eeuw is het een bekende patriciërsfamilie aldaar. In de achttiende eeuw verhuizen verschillende takken echter naar Maastricht, hoewel er een contact blijft met Tongeren (via huwelijken o.a., eigenaars van een watermolen te Tongeren, Begijnen te Tongeren etc) en in de negentiende eeuw komen ze, door de aankoop van een kasteel, terug in Tongeren terecht.

Maar, zij vinden daar echter geen A of AE van Aken terug. De drie genealogieën van hen zijn nagekeken alsook de parochieregisters en een databank betreffende huiseigenaars en bewoners in Tongeren.

Wel is er sprake van een Andries van Aken terug, die kanunnik van Sint-Servaas te Maastricht was. Ik heb daarop geprobeerd om die Andries proberen terug te vinden in het artikel van Doppler
over de kanunniken van Sint-Servaas te Maastricht (publications van Maastricht 74-75, 1938-1939), maar heb hem niet gevonden. Er is wel een Dominicus van Aken uit Lanaken kanunnik en een Leo Willem van Aken die verwant is met de Tongerse familie.

Dus het zou best die Andries kunnen zijn die dan vermoedelijk geen kanunnik was, maar wel een prebende had (?).

Mijn vraag is dus, is er iemand die meer weet van de religieuzen in Maastricht, en die mij wellicht verder kan helpen met mijn speurtocht? Is er wellicht een AE of A van Aken die geen Kanunnik was, maar mogelijk wel verbonden aan de Sint Servaas? of zijn er wellicht andere AE van Aken verbonden aan Maastricht? of is deze AE van Aken wellicht verbonden met de begijnen in Maastricht?


Ik hoor graag of er andere invalshoeken zijn of wellicht iets meer over deze nog mysterieuze AE van Aken..

Alvast bedankt

Arjan

[Ingrid M.H.Evers]

Van deze genealogische verwikkelingen weet ik niets, maar ik heb uw vraag verder geleid aan iemand die 'alles' weet van de familie Van Aken. Misschien dat u daarop een reactie krijgt.

[Verwijderde gebruiker]

Het zou natuurlijk ook kunnen gaan over een AEgidus van Aken. In de Belgische parochieregisters komt echter deze naam niet voor.

[Ingrid M.H.Evers]

Prebenden

Dus het zou best die Andries kunnen zijn die dan vermoedelijk geen kanunnik was, maar wel een prebende had (?).

We hebben hier een achttiende-eeuwse Van Aken. Sinds het concilie van Trente (1545-1563) waren de voorwaarden rond het verkrijgen van een kanonikaat en prebende kerkrechtelijk tot in details afgetimmerd. Zo waren er hele, halve en zelfs kwart-prebenden. Maar het een zonder het ander was onmogelijk.

Lit.:
P.J.H. Ubachs en I.M.H. Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005): kanunnik, kapittel, prebende.

[Ingrid M.H.Evers]

A[e]. van Aken (1769)

Voordat we ons hier verliezen op zijsporen, recapituleer ik even waar we naar op zoek zijn, namelijk naar een A. of AE. van Aken, woonachtig te Tongeren (of omgeving), of daar geboren, die in 1769 zijn/haar naam graveerde in een muur van het kasteel van Stein. In Tongeren is deze persoon onder de verschillende (vermoede) vormen van de voornaam in de relevante bronnen echter niet te vinden.

Waarom men vervolgens in Maastricht gaat zoeken, is mij niet helemaal duidelijk, maar laten we eens kijken waar we dan uitkomen. Daarbij moeten we in gedachten houden, dat het zowel om een burger, als om een religieuze kan gaan.

1. De familienaam Van Aken heeft oude wortels in die stad; volgens de burgerboeken worden verschillende Van Akens in de zeventiende eeuw burger geroepen. Hun afstammelingen in de achttiende eeuw moeten te volgen zijn in de doop-, trouw- en begraafboeken van de stedelijke parochies. Deze zijn in te zien bij het Regionaal Historisch Centrum Limburg [RHCL].

2. Naast de door Doppler gepubliceerde lijsten van kanunniken, verbonden aan het kapittel van Sint Servaas, zijn er voor zover mij bekend geen kant en klare overzichten van de 'bevolking' van de Maastrichtse geestelijke instellingen (kapittel Onze Lieve Vrouwe, parochie-geestelijkheid, kloosters). Men zal dus de archieven van die instellingen moeten raadplegen, alweer bij het RHCL.

3. Een uitzondering vormt G.Th.L. von Geusau, Korte geschiedenis der kloosters te Maastricht, in: PSHAL 31 (1894) 3-141. De auteur noemt op de pagina's 118-131 de namen van alle mannelijke en vrouwelijke religieuzen, die ten gevolge van de Franse wetgeving tussen september 1796 en november 1797 uit hun kloosters werden verjaagd. Hier was echter geen enkele Van Aken (m/v) bij.

[Pier]

(...)

Dus het zou best die Andries kunnen zijn die dan vermoedelijk geen kanunnik was, maar wel een prebende had (?).

(..)
Alvast bedankt

Arjan

Interessante vraag die Arest hier stelt en ik ben uiteraard zeer benieuwd naar een eventueel antwoord.
Toch wil ik als leek op het gebied van de kerkgeschiedenis even iets toevoegen.
In bovenstaande reacties wordt over (het hebben van) een "prebende" gesproken.

Prebende is/was voor mij een onbekend begrip. Ik vrees dat dit voor velen geldt.
Ik heb het even opgezocht en zal voor de leesbaarheid de wikipedia verklaring hieronder zetten.
(https://nl.wikipedia.org/wiki/Prebende)

Een prebende (praebenda pars = te schenken deel) is het jaarlijkse inkomen van een geestelijke. .
Het Latijnse werkwoord praebeo (Nederlands: aan- of toereiken) werd oorspronkelijk gebruikt om de inkomsten van een kapittel van (koorheren) aan te duiden dat voor het levensonderhoud van deze geestelijken bestemd was.

In het kerkrecht komt het woord prebende alleen in deze zin voor, in het dagelijks spraakgebruik is het een aanduiding voor kerkelijke inkomsten, die beneficiën en ook wel vicarieën worden genoemd.

De prebende moet worden opgebracht door een bisdom, parochie, klooster of door de stichters van de afzonderlijke vicarieën. Ook de inkomsten van de dames van de Theresia-Orde en een commanderij van de Duitse Orde noemde men prebenden.
Onder het Ancien Régime, het absolutistische Europa van vóór de Franse Revolutie, verdeelden de kerkvorsten en de koningen de inkomsten van kloosters en bisdommen onder hun vrienden, familie en relaties. Een geestelijke kon inkomsten trekken uit meerdere bisdommen en kloosters en hoefde zijn ambt niet eens uit te voeren.

Deze constructie werd een Prebende sine cura (animarum), Latijn voor "geld zonder (ziels)zorg" genoemd. Het Nederlandse woord sinecure ontleent hieraan zijn bestaan. De prebenden werden genoten en de goederen werden bestuurd door de clerus.

Sinds de middeleeuwen bleven de goedbedoelde giften aan kerken, kloosters, prebenden en vicarieën doorgaan. Dit vermogen werd onttrokken aan het maatschappelijk verkeer en vormde feitelijk - al dan niet gewild - een steeds grotere economisch macht. Daarop volgde een machtspolitieke strijd tussen kerk en staat. Kerkelijke goederen en kloostergoederen en prebenden werden in meerdere landen genationaliseerd, zoals in Rusland, Oostenrijk, Frankrijk en Nederland. Dit bereikte een hoogtepunt bij de nationalisering van kerkelijke goederen en secularisering in de periode na de Franse Revolutie van 1789.

Weer iets geleerd.
Terug naar de (mogelijke) oplossing.