Victor de Stuersprijs 2009

[SJEF †]

Symposium sluit af met Stuersprijs

Afscheid Nico Nelissen

Daags voor Open Monumentendag 2009 houdt Maastricht een symposium met de titel ‘De poorten van de hel’, dat wordt afgesloten met toekenning van de Victor de Stuersprijs 2009.
Het symposium wordt aangeboden aan Nico Nelissen, die na zes jaar afscheid neemt als voorzitter van de Maastrichtse Monumenten/Welstandscommissie.
Nelissen betoogde bij herhaling dat instandhouding van monumenten steeds vaker ‘voor de poorten van de hel’ moet worden weggesleept, omdat economische belangen de ruimtelijke kwaliteit van een stedelijke omgeving belagen.
Voor het symposium op vrijdag 11 september in de Bonbonnière zijn drie sprekers uitgenodigd om over ruimtelijke kwaliteit een lezing te houden.
Paul Meurs, hoogleraar restauratie aan de faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit Delft, zal het hebben over cultuurhistorisch onderzoek als vertrekpunt voor ruimtelijke kwaliteit.
Architectuurjurist Guus Enning gaat vervolgens in op wettelijke armslag voor ruimtelijke kwaliteit.
Architectuurcriticus en de nieuwe voorzitter van de Maastrichtse Monumenten/Welstandscommissie Ruud Brouwers sluit de rij.
Zijn bijdrage draagt de titel ‘De kwaliteiten van naoorlogs Nederland op de helling’.
Na de lezingen is er een discussiegesprek.
Om 17.00 uur wordt bekendgemaakt wie de Victor de Stuersprijs 2009 heeft gewonnen.
Dit jaar gaat de prijs naar een persoon of instelling die zich verdienstelijke heeft gemaakt voor de monumenten in de gemeente Maastricht.
Open Monumentendag op 12 en/of 13 september heeft als thema ‘op de kaart’.
Doel: aandacht voor monumenten die op een of andere manier ooit op de kaart zijn gezet.
Het zijn vaak markante gebouwen die een (stedenbouwkundige) ankerfunctie hebben of op een andere manier op een bijzondere of bepalende plek gelegen zijn.
Deze gebouwen worden vaak als iconen van een stad of dorp beschouwd.

[SJEF †]

Victor de Stuersprijs

Op 11 september wordt de Victor de Stuersprijs uitgereikt door wethouder Wim Hazeu.
Voor deze gemeentelijke monumentenprijs zijn vier projecten genomineerd door een vakjury.

De jury bestond uit de bouwhistoricus Ronald Glaudemans en de architecten René Thijssen en Marc van Roosmalen.
Zij hebben dit jaar gekozen voor het opdrachtgeverschap, omdat de rol van de opdrachtgever in hoge mate bepalend is voor het eindresultaat van een restauratie of herbestemmingsopgave.

De vier genomineerde projecten zijn:

• De restauratie van de hoeve bij kasteel Borgharen door de heer Ronnie Bessems;
• De restauratie van de toren van de St. Janskerk door de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Maastricht;
• De herinrichting van de Villa Marguerita aan de Sint Lambertuslaan 6 door de firma Vos Investment Group;
• De herbestemming van het voormalige kantoor van de Provinciale Limburgse Electriciteits Maatschappij (de ‘PLEM’ nadien WML) aan de Prins Bisschopsingel 2 door Vesteda.

Naast deze vier genomineerde projecten heeft de jury ook waardering uitgesproken voor de renovatie en de herinrichting van het pand Kapoenstraat 2 tot ‘School of Governance’ door de architectengroep INEX.

De bekendmaking van de prijswinnaar vindt plaats op vrijdag 11 september om 17.00 uur aan het einde van het symposium dat ter gelegenheid van het afscheid van de voorzitter van de Welstands- en Monumentencommissie, de heer Nico Nelissen, wordt gehouden in de Bonbonnière van de Stadsschouwburg.

[burgemeester]

• De herinrichting van de Villa Marguerita aan de Sint Lambertuslaan 6 door de firma Vos Investment Group;

Daar huur ik van! Deze herinrichting werd mede mogelijk gemaakt door Burgemeester.

[SJEF †]

Victor de Stuersprijs 2009

De perfecte restauratie

Ronny Bessems groeide op tegenover de hoeve van kasteel Borgharen.
Tot zijn afgrijzen zag hij ze vervallen.
Uiteindelijk kon hij de boerderij kopen.
Ze is in volle glorie hersteld.



Het leverde Bessems de Victor de Stuersprijs op voor beste renovatie.
Nog maar zes jaar geleden staken bomen door het dak van de hoeve die bij kasteel Borgharen hoorde.
Muren stonden op instorten, de binnenplaats was een soort oerwoud.
Wie er nu komt, ziet een perfect gerstaureerde boerderij, puntgaaf afgewerkt.
Volgens de jury van de Victor de Stuersprijs, die geslaagde renovaties beloont, is het voornaamste verschil met de negentiende eeuw dat de mestvaalt ontbreekt.
„Een renovatie die je nog zelden meemaakt.”
Dat purisme is volledig te danken aan één man: Ronny Bessems.
Maar eerst terug in de tijd.
Kasteel Borgharen dateert uit de twaalfde eeuw.
In 1651 werd een voorburcht gebouwd, die er één geheel mee vormde.
Het totale complex was een soort ommuurde vesting van diverse voetbalvelden groot.
Een deel van de huidige hoeve maakt daar onderdeel van uit.
Veel later, in 1888, liet kasteelbewoner baron De Selys de Longchamps de hoeve fors uitbreiden.
Het gedeelte aan de Kasteelstraat verrees toen.



In 1893 bouwde de baron een bijzondere toegangspoort, ontworpen door architect Pierre Cuypers.
In 1919 ging de overgrootvader van Ronny Bessems op de hoeve werken als paardenknecht.
De teloorgang begon toen boer Frijns in 1953 de hoeve kocht.
„Die man heeft nooit een cent willen uitgeven aan de instandhouding.
Kapotte leien werden vervangen door een soort plastic”, zegt Bessems.
Als kind speelde overbuurjongen Ronny Bessems nog op de binnenplaats, daarna liet het verval hem allerminst koud.
Toen boer Frijns in de jaren negentig stierf, kwamen de elf kinderen niet uit de verdeling van de erfenis.
De boerderij lag er grotendeels verlaten bij.
Bouwval.





Een halve eeuw verwaarlozing had een grote tol geëist.
Pas medio 2003 slaagde Bessems erin de hoeve te kopen, voor 755.000 euro.
Daarna kwam de grote klus.
Bessems kon in dat jaar profiteren van een lucratieve wettelijke regeling, met veel subsidie en een lening met lage rente.
„Bijna ging het nog mis.
Toen ik een ambtenaar van Monumentenzorg belde, gaf die me de tip: stuur je aanvraag razendsnel in, want de regeling gaan ze volgende week stoppen.”
De uiteindelijke renovatie zou nog eens ruim drie keer zo veel kosten als de aankoopsom.
Maar goed dat Bessems een prima lopende party- en drankenhandel runt.
De jury van de De Stuersprijs zegt: „Met een onnavolgbare passie, overgave en doorzettingsvermogen heeft Bessems in zes jaar tijd de restauratie van deze zeer vervallen hoeve gerealiseerd.”
Een gesprek met de laureaat bevestigt deze typering.
Hij bezat foto’s die baron De Selys in 1888 hoogstpersoonlijk maakte van de bouw.
Architectenbureau Hamers Voorvelt Nijssen had zo het gewenste eindresultaat bij de hand.
Bessems zag er op toe dat deze restauratie uitzonderlijk authentiek verliep.



Zo zijn nog bruikbare houtresten van de verder vermolmde daken gebruikt om één dak mee te herstellen.
„Het moet perfect zijn.”
Wie nu de binnenplaats oploopt ziet een perfect gerenoveerde boerderij.
Bessems woont er al weer vier jaar met z’n gezin.
De laatste klus is het verbouwen van een oude stal tot vier studio’s.
Klusje van niks volgens de man die aannemer Gerets zelfs ‘onherstelbare’ muren liet herstellen.
„Dit karweitje klaren we zelf.
Over een maand of drie beginnen we daar met bed and breakfast,” zegt Bessems optimistisch.
Op de fraai beklinkerde binnenplaats staat ook de oude varkensstal.



Binnen vormt die een grote verrassing: pilaren met een koepelomspanning doen denken aan een kerk.
„We willen hier een brasserie van maken.”
De grote schuur aan de Kasteelstraat zelf is al even mooi.
„Een pannenkoekenhuis, is onze gedachte.
Maar dat is iets voor later.



”We lopen naar het aangrenzende kasteel Borgharen.
Sinds een paar maanden staat het leeg.
Het onkruid komt er op, de grachtwand is instabiel.
Te koop voor 6,9 miljoen.
Bessems hapt.
„Ik hoop dat het er ooit van komt.
Het kasteel is nu nog te duur, en er moet veel aan gebeuren.
Maar als ik de lotto win, koop ik het morgen.”



HISTORIE
De perfecte 12de eeuw: bouw kasteel Borgharen
1651: bouw voorburcht (met deel huidige hoeve) bij kasteel
1888: Baron De Selys bouwt grote kasteelhoeve
1893: bouw toegangspoort door Pierre Cuypers perfecte restauratie
1953: boer Frijns koopt de hoeve van de baron
1995: Boerderij komt (grotendeels) leeg te staan
2003: Ronny Bessems koopt hoeve
2009: Bessems krijgt van gemeente Maastricht de Victor de Stuersprijs voor de restauratie

© Joos Philippens
gazet De Limburger
2 oktober 2009


Kasteel Borgharen en bijbehorende hoeves: aanwijzing tot Complex Historische Buitenplaats.
Beslispunten:
Het verzoek om het Kasteel Borgharen en de bijbehorende hoeves aan te wijzen tot Complex Historische Buitenplaats is op 24 februari 2006 door de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen bij de gemeente om advies ingediend.
Over de voorgenomen bescherming hebben op 3 mei 2006 en 17 mei 2006 hoorzittingen plaats gevonden.
In de hoorzitting van 3 mei zijn geen onoverkomelijke bezwaren tegen het voornemen tot uitbreiding van bescherming ingebracht.
Tijdens de hoorzitting van 17 mei 2006 is door de heer J. Stoop namens de directie van de firma Seahorse naar voren gebracht dat een complexbescherming belemmerend kan zijn voor de beoogde uitbreiding van het bedrijf.
Door de WelstandsMonumentenCommissie is op 19 mei 2006 geadviseerd om met de voorgenomen aanwijzing in te stemmen.
In de procedure om tot bescherming te komen wordt geadviseerd om aan genoemde Staatssecretaris een positief advies uitbrengen.
Beslispunten: Aan de Staatssecretaris OC&W te adviseren om het Kasteel Borgharen en bijbehorende hoeves als Historische Buitenplaats te beschermen.

Wandeling door het Borgharen van Dijkman als PDF.