Aankondiging

Sluiten
No announcement yet.

Margriet Zéguers-Van Schaïk - joie des livres

Sluiten
X
 
  • Filter
  • Tijd
  • Tonen
Clear All
nieuwe berichten

  • Margriet Zéguers-Van Schaïk - joie des livres

    In Memoriam

    Margriet Zéguers-Van Schaïk en haar joie des livres

    Lisa Kuitert
    De Boekenwereld
    Tijdschrift voor boek en prent.
    19e jaargang nr.5 [augustus 2003]

    ***********************************************
    'Ik ken een bloem.
    Is het wel nodig, dat ik ze noem?
    Zij zweeft door haar tuin en nipt en raakt
    aan titels en ruggen ironisch vermaakt.
    Ik verklap niet, waar gij die tuin kunt zoeken.
    Gij begrijpt al, het is haar tuin van boeken.'

    ***********************************************

    Wie de bloem is in deze regels uit het lange gedicht 'Les 4 joies des livres' van Pierre Kemp, is geen geheim.
    Dat is Margriet Zéguers, die in de kerstnacht van 2002 is overleden, 87 jaar oud.
    Pierre Kemp schreef het gedicht in 1959, speciaal voor de Maastrichtse boekverkoopster met wie hij een bijzondere verstandhouding had.
    Zéguers was een vrijgevochten, innemende vrouw, met een onbedwingbare liefde voor boeken.
    Een sterk karakter: zij was een van de weinige boekverkopers (zo niet de enige] die ooit een excuusbrief van uitgever Geert van Oorschot ontving.
    Van huis uit protestants kwam de leesgrage Margriet van Schaïk op vijftienjarige leeftijd met haar familie naar het katholieke Maastricht, waar haar vader een tunnel in de Pietersberg ging aanleggen.
    Aan het eind van haar leven sprak zij moeiteloos Limburgs dialect en was zij volkomen 'ingeburgerd'.
    Toch is er in de vijftien jaar die ik haar gekend heb, geen gesprek geweest waarin niet terloops gememoreerd werd hoezeer zij zich als protestantse gehuwde vrouw mét kinderen in de jaren vijftig een plekje moest zien te veroveren tussen de katholieke vakgenoten in het zuiden.
    Aanvankelijk zelfs zonder het boekverkopersdiploma.
    'Ik ben een autodidact en het produkt van permanente educatie', sprak zij plechtig, toen ze hierover door Koosje Sierman geïnterviewd werd voor Boekblad (1988].
    Het was dan ook haar grootste triomf.
    Uitgerekend zij opende de belangrijkste Limburgse literaire boekwinkel, aan het Vrijthof nr. 34 in Maastricht.
    En dat was ook nog eens het pand waar op de eerste verdieping de Katholieke Middenstands Vereniging zetelde.
    Boekwinkel 'La joie des livres' van Margriet Zéguers-van Schaïk (1915-2002) werd een waar trefpunt voor intellectuelen en literair-geïnteresseerden uit heel Limburg, want veel andere echt literaire boekwinkels waren er daar in de jaren zestig niet.
    Limburg telde in 1958 één boekwinkel op de 16.664 inwoners, tegen een landelijk gemiddelde van één op de 9.184 inwoners.
    Zéguers heeft pionierswerk verricht.
    Er gaapte een culturele kloof tussen noord en zuid.
    De Limburgse elite sprak tot aan de Tweede Wereldoorlog overwegend Frans of dialect.
    Het Nederlands was een vreemde taal.
    Daarbij komt dat katholieken tot voor kort beduidend minder lazen dan protestanten.
    Katholieken waren minder op woordcultuur maar meer op beeldcultuur gespitst, zo wil het cliché.
    Wat er ook van waar is, de 'lees-achterstand' valt niet te ontkennen.
    Een onderzoek van het cbs uit 1957 wees uit dat 37% van de katholieken zei geen boeken te lezen, tegen 16% van de protestanten.
    Deze resultaten werden in 1996 nog eens bevestigd door een onderzoek naar de bibliotheken in Limburg, waaruit bleek dat daar minder gelezen werd dan in de rest van Nederland.
    'In Limburg leest niemand wat', schreef Nescio al in zijn Natuurdagboek.
    Het was dus niet zonder risico's om in Maastricht een boekhandel te beginnen.
    Zeguers' loopbaan in het boekenvak ging al in 1937 van start bij het Maastrichtse Leiter-Nypels, een uitgeverij/drukkerij die vanaf 1935 ook een boekwinkel runde.
    Dat zij daar kwam te werken was geen toeval.
    Leiter-Nypels heette tot aan de oprichting van 'La joie des livres' de enige niet-katholieke boekwinkel ten zuiden van Den Bosch te zijn.
    Ook toen ze al getrouwd was en drie kinderen had gekregen, bleef zij daar (met een onderbreking) werken.
    Met elan zette zij zich in voor de Maastrichtse leescultuur, onder meer met de organisatie van de eerste Maastrichter boekenweek, in 1957.
    Voordien ging de landelijke feestweek goeddeels aan de Maastrichtenaren voorbij.
    Ook zwengelde zij de contacten tussen Limburg en de boekenvakorganisaties zoals Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek (cpnb) en de Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels aan.
    Na een conflict met Leiter-Nypels begon ze in 1958 aan het Vrijthof met een startkapitaaltje, en een hoop goodwill van uitgevers die boeken leverden in commissie, haar eigen zaak: 'La joie des livres'.
    Het moet een opvallende winkel met een heel eigen karakter zijn geweest.
    Bij haar waren boeken te koop die door IDIL (de katholieke censuurinstantie) als 'ongewenst' waren bestempeld, zoals Lady Chatterley's Lover.
    Maar, ze had ze alleen als die boeken ook kwaliteit hadden, en strips weigerde Zéguers aanvankelijk te verkopen.
    Later had ze die wel, maar alleen de betere strips.
    Laurens van Krevelen, de latere ditecteut van Meulenhoff, kocht er als tiener 'in korte broek' wel eens een stripboek, herinnerde zij zich.
    In de etalages refereerde Margriet Zéguers aan de actualiteit, bijvoorbeeld door tijdens carnaval de ruit met zoiets verrassends als bloemkool te versieren, of in de vakantie een bikini op te hangen.
    Toen de zogenaamde kruidenierskwestie speelde - en kruideniers tot verdriet van de boekhandel overwogen om ook pocketboeken te gaan verkopen, liet Zéguers een stempel maken met de tekst: 'Koopt uw suiker bij de kruidenier maar uw pocketboekjes hier', die ze eigenhandig op haar suikerzakjes stempelde.
    Je kon in haar zaak dus ook een kopje koffie drinken.
    Zéguers was de spil in het Maastrichtse literaire leven.
    'Ik voelde me soms een verkeersagent op een druk kruispunt', zo typeerde zij haar culturele taak.
    Het Parool eerde haar in 1965 met de 10 Rode Rozen, een actie waarmee vrouwen die iets bijzonders hadden gepresteerd in het zonnetje wetden gezet.
    Zéguers organiseerde lezingen en tentoonstellingen in de winkel.
    De Limburgse dichter Pierre Kemp, die in 1959 de P.C. Hooftprijs kreeg, was in haar winkel kind aan huis.
    Er zijn tal van brieven en kattenbelletjes alsook enkele gedichten van zijn hand in haar archief bewaard gebleven.
    Een financieel genie was Zéguers waarschijnlijk niet.
    De zaak kon, zoals zijzelf zei, alleen maar draaien omdat haar echtgenoot voor het basisinkomen zorgde.
    In 1966 werd de zaak met opheffing bedreigd, maar dat werd voorkomen door het duo Johan Polak & Rob van Gennep die een keten van boekwinkels aan het opzetten waren.
    De naam 'La joie des livres' bleef wel behouden, en ook Margriet Zéguers bleef, als filiaalchef, in een nieuw pand (ook aan het Vrijthof) op haar post.
    Maar niet voor lang.
    Het Amsterdamse beleid van Polak & Van Gennep sloeg niet aan en Zéguers, al meer Limburgs geworden dan ze misschien zelf besefte, voelde zich ontheemd.
    Ze nam in 1973 ontslag, ook om gezondheidsredenen, waarna ze nog enkele jaren als consulente bij de Provinciale Bibliotheekcentrale werkte.
    Een groot verdriet trof haar in die jaren toen haar dochter Joan, die bevriend was met de geheimzinnige en te vroeg gestorven dichter H.G. Liebentrau (ps. van Peter Heringa), in 1968 overleed.
    Het moet haar getroost hebben dat ze zelf de uitgave van Liebentrau's verzameld werk in 2001 (Voces intimae) nog mee heeft kunnen maken.
    De laatste jaren waren haar stem en vooral haar gezichtsvermogen danig aangetast, maar met behulp van een loep en vriendelijke voorlezers kon ze het nieuws nog lange tijd volgen.
    Ze had nog altijd een abonnement op Boekblad en elke studie over het boekenvak werd aangekocht - ook al was het lezen ervan nagenoeg uitgesloten.
    De laatste keer dat zij voor het voetlicht trad was in 2001, bij de presentatie in Maastricht van het boek van Nanske Wilholt over uitgever A.A.M. Stols, Voor alles artiste, dat haar, als Limburgse boekenpionier, werd overhandigd.
    Gelukkig heeft ze door de jaren heen een goed oog gehad voor de geschiedenis waarvan zij deel zou uitmaken.
    Zij bewaarde bijna alles.
    Op basis van haar archief en aan de hand van vraaggesprekken maakte Annemiek Buijs in 1997 een kleine scriptie (La joie des livres 1958-1970 - Maastrichts venster op de wereld) waarvan hier dankbaar gebruik is gemaakt.
    Het archief heeft Zéguers enkele jaren geleden zelf overgedragen aan de Bibliotheek van de Koninklijke Vereniging, nadat een overdracht aan de Maastrichtse archieven niet helemaal volgens haar wensen leek te gaan verlopen.
    Ook dit in memoriam zou ze met enig hoofdschudden gelezen hebben.
    Zéguers was een vrouw die de regie maar moeilijk 'uit handen' kon geven.
    Nu ligt haar archief daar op de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek, op anderhalve meter plank.
    Er valt ongetwijfeld nog veel in te ontdekken.

    =========================================
    Maastricht, 24 - XI - '59
    Turennestraat 21.

    Hooggeachte Mevrouw Zeguers,
    Het is misschien gemakkelijk voor U reflektantkopers van mijn nieuwe dichtbundel: Garden, 36, 22, 36 inches" te kunnen inlichten zo nodig, dat deze maten die der borst, taille en heupwijdte zijn van de Blue Bell Girls.
    Deze maten zijn nu éénmaal bij de kenners en organisatrices der Blue Bell Festijnen favoriet.
    In de cataloog van Coebergh te Haarlem is er tussen haakjes al aan toegevoegd (De Tuin det Lusten).
    (Zie bv. openingsgedicht slot Emeritaat).
    Dit is de titel van het centrale paneel uit de tryptiek van Hieronymus Bosch en versierde de wand van de slaapzaal van Filips II v. Spanje vlak tegenover 's konings bed; vermoedelijk om hem te stichten bij slapeloosheid.
    Hopend, dat U er misschien iets aan hebt ter eventuele stimulatie van besluitelozen
    met beste wensen voor de 4 Joies i/d. Sinterklaastijd en alle hoogachting.
    Pierre Kemp


    Deze brief van Pierre Kemp verschijnt ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van Margriet Zeguers.
    De tekst is door Ser J. L. Prop te Terhorst naar een fotokopie van het handschrift gezet uit de Romanée en gedrukt op Zerkall-Bütten in een oplage van tachtig exemplaren.
    12 januari 1995
    SP
    =========================================
    Last edited by Pier; 11 maart 2020, 16:26.
    Historie is niet alleen het weergeven van de as, maar ook het doorgeven van het vuur.
    Thomas More

  • #2
    Margriet Zéguers-Van Schaik - joie des livres

    In duizend woorden
    Lust tot lezen


    Max Paumen
    NRC
    5 april 1997



    Ze lijdt aan glaucoom, een oogziekte.
    Daardoor ziet ze alles als door een mist.
    Die zal alleen nog maar dichter worden naarmate de jaren vorderen.
    "Je hebt te maken met een Margriet Zéguers die niet kan lezen en schrijven."

    Dat zegt de nu 83-jarige vrouw die in de jaren vijftig en zestig de enige liberale boekhandelaar was in Maastricht.
    Ze zegt het zonder enige bitterheid.
    Aan de wand in haar huiskamer in het Zuid-Limburgse Noorbeek hangt de spreuk "O Lord, grant me the serenity to accept the things I cannot change, the courage to change the things I can and the wis dom to know the difference."
    Haar leesgenot is aanmerkelijk ingeperkt nu ze alleen nog maar onder een reusachtige loep kan lezen.
    "Een boek moet je in je handen kunnen houden en kunnen strelen."

    Haar bewonderaar Pierre Kemp beschreef haar ooit als "een bloem die zweeft door haar tuin en nipt en raakt aan titels en ruggen".
    Zat ze in de trein dan keek ze altijd wat haar medereizigers lazen.
    "Dan wist ik wie ze waren. Het hoorde tot de ethiek van mijn vak: het juiste boek aan de juiste mens op het juiste moment verkopen."

    Het is dit jaar zestig jaar geleden dat het protestantse, in Voorburg geboren meisje in dienst trad van de enige algemene boekhandel die Limburg telde, Leiter-Nypels.
    "Dat ik niet katholiek was is me mijn hele leven tot voordeel geweest", zegt Margriet Zéguers.
    In 1930 had ze zich met haar ouders vanuit Arnhem in Maastricht gevestigd.
    Haar vader, ir. D.C. van Schaïk, was bekend van het standaardwerk dat hij over de Sint Pietersberg schreef.
    Hij bracht het mysterieuze gangenstelsel van het mergelmassief bij Maastricht goeddeels in kaart.
    Haar moeder was concertpianiste. "We waren, laten we zeggen, een geletterde familie."

    Na een conflict met directeur Dick van Oort van Leiter-Nypels over een door hem niet toegestane reis naar de Frankfurter Buchmesse (ze was lange tijd de enige Limburgse boekverkoper die deze boekenbeurs bezocht) begon ze in 1958 aan het Vrijthof haar eigen boekhandel, La joie des livres.
    Die was gevestigd in het pand van de katholieke Middenstandsvereniging en naast de deken van de Sint Servaas.
    Daardoor kwam er aan de stille, altijd wat donkere kant van het mooiste plein van Nederland, licht dat 's avonds door de etalageruit naar buiten viel.
    Zo ook kwam er licht in het tot dan toe wat stoffige boekenvak in de Limburgse hoofdstad.
    Ze leerde Maastrichts en trouwde met Camille Zéguers van een elektriciteitszaak, die als enige beschikte over een geluidswagen en daarom "de groetste moul" (de grootste mond) van Maastricht werd genoemd.

    Margriet Zéguers woont nu teruggetrokken in een huisje in Noorbeek in het Zuid-Limburgse Mergelland.
    Haar liefde voor Limburg kreeg ze van haar ouders mee.
    "Ze hadden ons kinderen geleerd dat als je hier als gast binnenkomt je er altijd welkom bent.
    Ze lieten ons het Lichte Zuiden zien.
    Ik was in Arnhem op de school met de bijbel geweest waar katholieken als vijandig werden beschouwd.
    Maar het omgekeerde was in Limburg niet het geval.
    Donker is het hier nooit geweest."

    Haar geest is, ondanks lichamelijk ongemak, even sprankelend en springerig gebleven als altijd.
    En al missen haar ogen een deel van het licht, ze zien er nog altijd even levendig uit.
    Dit was de vrouw die met haar boeken op de markt ging staan, wat in die dagen niet comme il fautwas.
    Die op suikerzakjes drukte: "Koopt uw suiker bij de kruidenier, maar uw pocketboeken hier".
    Die vooraanstaande schrijvers uitnodigde voor lezingen.
    Met carnaval bracht ze in haar étalage de tekst aan: "Knatschgekke kinne ziech op Asgoonsdag bei us weer e beukske oetzeuke um ze alle vijf weer op 'n rei te kriege" (stapelgekken kunnen bij ons op Aswoensdag weer een boekje kopen om ze alle vijf weer op een rij te krijgen).
    Op de plek aan het Vrijthof, waar nadien Polak en Van Gennep haar nering nog enige tijd voortzetten onder de naam Atheneum boekhandel La joie des livres Margriet Zéguers, waarvan zij filiaalchef werd, komt ze nooit meer.
    "Je moet niet meer terug willen naar wat geweest is; naar de plek waar je levenswerk heeft gelegen."

    Ze bood Maastricht "een venster op de wereld", zoals Annemiek Buijs van de vakgroep Letteren van de faculteit cultuurwetenschappen van de Universiteit van Limburg in een scriptie over haar schrijft.
    "Dat klopt", zegt Margriet Zéguers, "in zoverre dat men bij mij alle boeken van de wereld kon krijgen wat bij de katholieke boekhandels in Maastricht toen nauwelijks kon."
    La joie des livres, aldus Buijs, "wilde geen onrust zaaien onder de katholieken.
    Met een uitgave als Kort Amerikaans van Jan Wolkers, waarover in die tijd een ware rel was losgebarsten, wilde ze niet provoceren of koketteren.
    Het lag niet in de etalage, maar ze verkocht het boek wel."
    Haar boekhandel was in de jaren zestig ook de enige in Maastricht die de door H. Derks heruitgegeven en door velen scabreus geachte Persessie van Scherpenheuvel van de Maastrichtenaar J.T. Weustenraad gewoon verkocht, terwijl de katholieke boekhandelaren als één man onder de toonbank doken.

    Over de beginjaren in haar eigen boekhandel kan ze mooie verhalen vertellen.
    Hoe het haar onverwijld werd gemeld toen de vooraanstaande franciscaner pater Carolus Tesser bij haar etalage was gesignaleerd.
    Hoe de jezuïeten bij haar boeken kwamen bestellen.
    Hoe de toenmalige gouverneur van Limburg Houben in haar winkel, een pijpenla waarin de boeken tot aan het plafond waren opgetast, vroeg of hij het laddertje even mocht hebben.

    Al zijn er dan misschien wel wrijvingen geweest tussen haar en de katholieke boekhandels, aan haar heeft het nooit gelegen.
    "Tegen een katholieke boekhandelaar heb ik eens gezegd: Als jij er een tientje voor over hebt om niet collegiaal te zijn door een klant niet te vertellen dat ik wèl een boek heb dat jij niet kunt leveren, dan moet jij dat weten, maar ik zal me nooit in allerlei bochten wringen om het omgekeerde te doen.
    Ik was niet te beconcurreren om dat ik mijn heel eigen identiteit had."

    Dat de universiteitsstad Maastricht het nu nog steeds met een schamel aantal boekhandels moet doen heeft, zegt ze, niks te maken met de veronderstelde leesachterstand.
    "De panden zijn gewoon te duur.
    De marges die je met de boekverkoop kunt verdienen zijn daar voor te klein."
    Dat Polak en Van Gennep het luttele jaren nadat ze haar winkel voortzetten voor gezien hielden, komt volgens haar doordat ze te veel "Amsterdams peil" wilden brengen.
    "Je moet hier geen kist met boeken neerzetten met in je achterhoofd: dit is om het donkere Zuiden te verlichten.
    Mijn thema was boeken te brengen op progressief Limburgs en Maastrichts Peil."

    "Velen zullen", merkt Buijs zelf op, "geïnspireerd en gestimuleerd zijn tot lezen en schrijven door La joie des livres.
    Het was een boekhandel die zijn tijd ver vooruit was."
    Historie is niet alleen het weergeven van de as, maar ook het doorgeven van het vuur.
    Thomas More

    Opmerking


    • #3
      Oorspronkelijk geplaatst door olijfje
      Van wanneer is dat artikel ?
      Hebben wij momenteel niet Selexyz, de mooiste boekhandel ter wereld ?
      Over de datum: daar gaat elvis een quizvraag van maken .
      De mooiste boekhandel ter wereld (Selexyz in Maastricht) wil nog niet zeggen dat het ook de beste boekhandel is in Maastricht.
      Historie is niet alleen het weergeven van de as, maar ook het doorgeven van het vuur.
      Thomas More

      Opmerking


      • #4
        Oorspronkelijk geplaatst door SJEF Bekijk bericht
        Over de datum: daar gaat elvis een quizvraag van maken .
        De mooiste boekhandel ter wereld (Selexyz in Maastricht) wil nog niet zeggen dat het ook de beste boekhandel is in Maastricht.
        Wat betreft de datum: In beide artikelen heeft Sjef die erbij staan, Olijfje, een keer boven- en een keer onderaan. Wat betreft de beste boekhandel: dat is en blijft De Tribune in de Kapoenstraat. Geweldig dat je deze informatie hebt op kunnen scharrelen, Sjef. Dat artikel van Paumen kon ik zelf niet vinden op Google toen ik van Marguérite een Wie ben ik-je wilde maken.

        Opmerking


        • #5
          Gebruik de regel: 'Reden voor aanpassing?'

          Tja, dan moeten we hem ook nog eens Diets maken dat het regeltje boven de kopregel van een bijdrage de mogelijkheid biedt om een kleine toevoeging te doen in de voetregel. Alleen de vermelding 'tekstcorrectie' is genoeg. Datum en uur verklaren het verschil met de verdere 'briefwisseling'. Het overkomt mij vaak dat ik nog iets toevoeg of wegwis op een later tijdstip (ben een 'schaver'), soms meteen maar soms ook maanden later. Tenslotte staat het hier 'voor de eeuwigheid'.

          Opmerking


          • #6
            Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers Bekijk bericht
            Tenslotte staat het hier 'voor de eeuwigheid'.
            ik start snel een backupje
            Fallor ergo sum

            Opmerking


            • #7
              Tiens tiens, Rubke, ik ben zeer vereerd. En sla je dat dan lekker buitenshuis op, zoals Breur niet ten onrechte aanraadt?

              Opmerking

              Bezig...
              X