Het Kerkske

[Verwijderde gebruiker]

Detail uit Siege of Maastricht by Frederick Henry in 1632

[hermanw]

Amby, sectie B, blad 02

Is dit 'm? (Rechtsonder)

[Ingrid M.H.Evers]

Dit citaat is afkomstig uit 'Zuid-Limburg uitgezonderd Maastricht van J.F. van Agt, te lezen bij DBNL, pagina 31

Mooie vondst, Herman. Ik denk dat deze uitgave in feite een onderdeel uitmaakt van de monumentale reeks De Monumenten van Geschiedenis en Kunst, al wordt dat in de link niet meteen duidelijk.

[hermanw]

Publicatie bij DBNL

Citaat:

Op het terrein te noorden van de Oude Akerstraat en ten westen van de weg ‘Achter het Kerksken’ heeft de in 1852 afgebrande hoeve Het Kerksken gestaan; dit goed behoorde eertijds aan het Augustinessenklooster te Zinnich ( B ), dat hier zijn oorspronkelijke nederzetting had, gesticht door Rolduc in 1145 bij een reeds bestaande kapel (Annales Rodenses, blz. 56-57).

Dit citaat is afkomstig uit 'Zuid-Limburg uitgezonderd Maastricht van J.F. van Agt, te lezen bij DBNL, pagina 31

[Ingrid M.H.Evers]

plattegrond Maastricht, Limmel, Amby, Scharn, Heer, Bemelen

Toller bedoelt de door J. Kuiper in 1866 getekende gemeentekaart, uitgegeven door Suringar. Voor wie deze gemeenteatlas niet in huis heeft: de plattegrond is ook (niet erg goed) afgedrukt in de HEM (kleurenafb. nr. 21.) Inderdaad is daar bij genoemde kruising vermeld: 'Kerkerkhof'.

Bijgaand een plattegrond waar hier en daar met potlood extra aantekeningen zijn gemaakt. Op dezelfde plaats lijkt met potlood bijgeschreven te zijn: 'Kerkerkhof'. De locatie is voor zover ik het kan beoordelen ter hoogte van de huidige scholengemeenschap aan de Bemelergrubbe (vroeger Bemelerweg). De vraag is nu natuurlijk weer, of die naam identiek is met Het Kerkske.

Bron:
Ik weet niet wat voor plattegrond dit is, maar hij is in elk geval negentiende-eeuws. Ooit eens ergens opgepikt en de scan zonder herkomst opgeslagen. :(

[Verwijderde gebruiker]

Ik heb gekeken op de plattegrond van de gemeente Heer uit 1866, daar staat geschreven, op de huidige kruising Burgemeester Cortenstraat met de Wethouder van Caldenborglaan, ter hoogte van het Keerderstraat ,Kerkerkhof'. Dit is ook de begrenzing tussen Schaen en Ambij.

[hermanw]

Minuutplan kadaster

Gezien de data bestond de boerderij bij het opmaken van de minuutplannen voor het kadaster. Daar moet de ligging dus te vinden zijn. Ik ken de situatie ter plekke niet, maar ik zou zeggen Bemelen, sectie A blad 01?

[Ingrid M.H.Evers]

Misschien dat deze panoramatekening, ooit door Hermanw getraceerd, een aanknopingspunt biedt.

[Ingrid M.H.Evers]

Het Kerkske onder Amby en Scharn (3)

Wat betreft de preciese locatie van hoeve Het Kerkske: zij lag 'tegenover de Scheverstenenhof, nu [1958] het laatste huis op de Bemelerweg onder Heer.' (citaat bij Van de Venne). Om dat naar 2013 te vertalen moet men terug naar het stratenplan uit de jaren 1950. Er zijn in dat gebied nogal wat naamsveranderingen geweest (annexatie!) en nieuwe namen bijgekomen, mede door verkaveling van de grond. Wat de relatie is tot de locatie waar de vraagsteller zich wil vestigen, zou ik niet weten.

ik meen haast zeker te weten dat ik het pand ooit ingetekend heb gezien op een (belegerings)plattegrond, zoals ook het 'Huis van Jonker Raven/Raeven' te vinden is. Maar ik zou momenteel niet weten welke kaart dat was.

Bekender is een negentiende-eeuwse tekening van het huis. Naar ik heb begrepen is deze nu afgebeeld in de hierna genoemde geschiedenis van Scharn (Notermans).

Literatuur
Jos Notermans, Van Scharen tot Scharn, Maastricht 2012.

[Ingrid M.H.Evers]

Elders op deze site werd een oproep gedaan voor een naam voor een nieuw te bouwen gezondheidscentrum in Maastricht-Oost, aan de Vijverdalseweg. Daarbij kwam de suggestie naar voren om dit complex te noemen naar - bijvoorbeeld - een locaal toponiem, namelijk Het Kerkske.

Van oudsher heet het gebied het Kerksken (Kerxken, etc.) genoemd naar de grote boerderij die er lag.

Over Het Kerkske is toch wel wat bekend. Het was inderdaad een hoeve die in de negentiende en twintigste eeuw onder de gemeente Amby resorteerde, maar waarvan een deel van de landerijen in Scharn lag, onder de gemeente Heer. De locatie heeft echter een veel oudere geschiedenis gehad die terug gaat tot in de twaalfde (12e!) eeuw, toen er van die gemeenten nog in geen zeven eeuwen sprake zou zijn. J.M. van de Venne, eertijds hoofdarchivaris (chartermeester) bij het Rijksarchief in Limburg, heeft die oudere geschiedenis uitgebreid behandeld in zijn Geschiedenis van Heer.

'In 1145 gaf de adellijke man Adelbert van Scharn de kapel van Scharn, een [naastgelegen] woonhuis en achttien bunder land aan de abdij van Rolduc op voorwaarde dat de kapel bediend zou worden door een priester dier abdij.' Rolduc (Kloosterrade) vestigde er een vrouwenkloostertje in, waar dus inderdaad een priester van Rolduc zorgde voor het lezen van missen etc. Bijna honderd jaar later (1243) vertrokken de zusters naar Sinnich, maar er bleef een priester achter om de kapel in Scharn te bedienen. Van de Venne: 'Tot in de 16e eeuw werd daar nog de H. Mis gelezen ten gerieve van de omwonenden.'

De gebouwen kregen na de verhuizing van het vrouwenklooster een agrarische functie, maar ze bleven in het bezit van de religieuzen. Dat blijkt namelijk uit de gedwongen verkoop in de Franse Tijd, toen de 74 bunder grote hoeve als domeingoed werd verkocht.

Literatuur
J.M. van de Venne, Geschiedenis van Heer, Maastricht (Van Aelst) 1957, pp. 167-169.

-----------------------------------------------------

Het Kerkske (2)

Het is Van de Venne gelukt enige gegevens over de pachters boven water te krijgen. Zo werd de hoeve (toen ca. 50 bunder groot) in 1432 verpacht aan een zekere Rutten uit Epen. De pachtprijs die hij jaarlijks in natura betaalde aan het klooster bedroeg '32 mud rogge, 24 bossen "peyen" (wortelen) voor de varkens van het klooster, een kar "unne'" [te leveren] vóór Vastenavond, 200 eieren met Pasen en 40 grote bossen brandhout. Buitendien nog enkele kar- en spandiensten.'

In die zeven eeuwen van bewoning met kapel maakte het huis ongetwijfeld nogal wat mee. Het lag in het voorterrein van de ommuurde stad Maastricht, later van de vesting Maastricht. Oorlogshandelingen zullen dus niet helemaal aan de bewoners voorbij zijn gegaan. Van de Venne vermeldt dat Het Kerkske in 1486 door Luikse troepen onder leiding van Arenberg werd verwoest. Later werd het echter weer opgebouwd, inclusief kapel. Ook bij latere belegeringen moet de hoeve oorlogsdreiging en gevaar hebben ondervonden.

In de Franse Tijd werden de goederen van religieuzen onteigend. Het Kerkske werd openbaar verkocht. Interessant is dat op 28 september 1797 gebouwen en een deel van de landerijen werden toegewezen aan ene C.J. Reul, oud-rentmeester van het klooster te Sinnich, als gevolmachtigde van de daar uit hun klooster verjaagde zusters. Zij kochten dus zelf hun bezit bij Maastricht weer terug.

Heel lang hebben ze er geen plezier meer van gehad. Bijna zestig jaar later ging de hoeve in de nacht van 3 op 4 juni 1852 in vlammen op. Ze is nooit meer opgebouwd. Van de Venne citeert een bericht uit de Journal du Limbourg van 4 juni 1852 dat ik hier geparafraseerd weergeef:

'De afgelopen nacht is er brand geweest in de boerderij van de heer Kicken te Amby. Het vuur was zo hevig dat het niet mogelijk was de vlammen te doven en te voorkomen dat veel dieren verbrandden: 16 hoorndieren [koeien, ossen, geiten?], 3 paarden, veel schapen en een zeer grote voorraad graan gingen verloren. De schade bedraagt meer dan 10.000 gulden. Men zegt dat de gebouwen zijn verzekerd. Hulp werd zo snel mogelijk vanuit Maastricht geboden door de heer Eugène Regout, de sergeant bij de artillerie Larose, de heren Ch. Naus, Goossens, H. Lodewik, de gebroeders De Fresne, de heer ontvanger Roberti en veel anderen, waaronder fabrieksarbeiders van Regout. Men heeft ook grote lof voor het optreden van brigadier Schepers en zijn gendarmes.'

Recent heeft ook drs. Jos Notermans over Het Kerksken geschreven in zijn geschiedenis van Scharn. Ik heb dat boek niet, dus weet niet of hij nog nadere gegevens heeft gevonden over deze hoeve met een tot in de zestiende eeuw nog functionerende kapel.


Literatuur
J.M. van de Venne, Geschiedenis van Heer, Maastricht (Van Aelst) 1957, pp. 167-169.
Jos Notermans, Van Scharen tot Scharn, Maastricht 2012.