Zakboekje

[Ingrid M.H. Evers]

Voor degenen die niet beschikken over Ubachs/Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005) volgt hieronder een deel van het lemma 'livret':

'Livret = werkmansboekje, zakboekje ter controle van arbeiders. Bestond in Frankrijk sinds 1781. Dwingend voorgeschreven door de wetten van 12 en 22 april 1803 (22 germinal/2 floréal an XI) en algemeen ingevoerd per 1 december 1803 (9 frimaire an XII) in geheel Frankrijk. In het departement Nedermaas verscheen een Nederlandstalige uitgave: Zakboekje voor ambachtsgezellen of maats bij W. Koymans, zoon, op de Markt, hoek Grote Gracht nr. 1185 (1805). Het was een soort arbeiderspaspoort, ook ter controle van zijn gedrag, schreef de minister van Binnenlandse Zaken in zijn invoeringsbesluit. In dit voor elke arbeider verplichte boekje tekende de werkgever het gedrag van de werknemer aan, vaak in negatieve zin. Het livret maakte de arbeider afhankelijk van zijn patroon en de politie kon hem beter controleren. Zonder livret of met een slecht ingevuld livret werd de trekkende arbeider als vagebond beschouwd en opgepakt. (...) De juiste datum van afschaffing in Nederland is onbekend. In 1853 was er een proces over. Het livret werd nog in 1860 uitgereikt door de Gemeente [Maastricht]. (...)'

Naschrift: met dit livret van Olijfjes' voorvader komt de historische wetenschap voor Maastricht weer een stukje verder, omdat het systeem in Maastricht kennelijk nog in de jaren 1890 dienst deed. (Laatste hierboven afgedrukte stempel). Mogelijk dat de nabijheid van België, waar het livret langer bleef bestaan dan in Nederland, hier mede debet aan was.