Zakboekje

[olijfje]

Ik kreeg een curieus boekje in handen dat behoorde aan mijn overgrootvader en waarin (bij gebrek aan fotomateriaal) een beschrijving van zijn gezicht staat. Er werd in genoteerd waar de goede man werkte en of hij van goed gedrag was. Wie hier meer over te melden heeft is van harte uitgenodigd om dat hier te vertellen

[olijfje]

Alvast vond ik het volgende:

De Lierse schrijver Anton Bergmann (1835-1874) stelde in zijn roman Ernest Staes enkele van zijn ervaringen als advocaat te boek. In het kader van de
kosteloze rechtspleging kwam hij in contact met een oppassende arbeider die hem het volgende verhaal deed:
"Gedurende drie jaren heeft mijn meester mij geplaagd en getergd, mijn zuur verdiend loon achtergehouden, en thans dat ik eindelijk het ondraaglijk juk heb afgeschud, weigert hij mijn werkboeksken terug te geven. Ik ga van huis tot huis, bied mijn diensten overal aan, niemand waagt het mij te aanvaarden. Overal vraagt men naar mijn boekje, en als ik het niet vertonen kan, sluit zich elke deur"
Zoals uit bovenstaand citaat blijkt, vormde het bezit van een werkboekje
een noodzakelijke voorwaarde om door een werkgever te worden aangenomen. Bazen die arbeiders aanvaardden zonder dat deze laatste een werkboekje konden voorleggen waaruit bleek dat zij zich van al hun verplichtingen ten aanzien van hun vorige werkgever hadden gekweten, riskeerden aan de vorige meester een schadevergoeding te moeten betalen.


http://www.flwi.ugent.be/btng-rbhc/p...%20153-200.pdf
PATRICIA VAN DEN EECKHOUT Professor Doctor, Vakgroep Politieke Wetenschappen – Vrije Universiteit Brussel

[SJEF]

Ik vond nog de volgende informatie.

Bij de grensovergang deden de douaniers niet moeilijk, zolang je er niet uitzag als een landloper.
Zonder paspoort kon je zo de grens over.
Arbeiders hadden hooguit hun zakboekje voor ambachtsgezellen bij zich: het livret d'ouvrier ofwel het boekje van de werkman.
Daarin werd aangetekend bij welke werkgevers hij had gewerkt en of hij zijn contract netjes had uitgediend.

Bron: http://www.rhcl.nl/page_tent.asp?id=1142 .

[burgemeester]

Oorspronkelijk geplaatst door olijfje

Ik kreeg een curieus boekje in handen dat behoorde aan mijn overgrootvader en waarin (bij gebrek aan fotomateriaal) een beschrijving van zijn gezicht staat.

Geweldig! Ik had hier nog nooit van gehoord... Wat wordt over opa geschreven? Deed ie het goed? hoe zag hij eruit?

Aaaah, ik zie het al.... Moet even de leesbril pakken!

[Ingrid M.H. Evers]

Voor degenen die niet beschikken over Ubachs/Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005) volgt hieronder een deel van het lemma 'livret':

'Livret = werkmansboekje, zakboekje ter controle van arbeiders. Bestond in Frankrijk sinds 1781. Dwingend voorgeschreven door de wetten van 12 en 22 april 1803 (22 germinal/2 floréal an XI) en algemeen ingevoerd per 1 december 1803 (9 frimaire an XII) in geheel Frankrijk. In het departement Nedermaas verscheen een Nederlandstalige uitgave: Zakboekje voor ambachtsgezellen of maats bij W. Koymans, zoon, op de Markt, hoek Grote Gracht nr. 1185 (1805). Het was een soort arbeiderspaspoort, ook ter controle van zijn gedrag, schreef de minister van Binnenlandse Zaken in zijn invoeringsbesluit. In dit voor elke arbeider verplichte boekje tekende de werkgever het gedrag van de werknemer aan, vaak in negatieve zin. Het livret maakte de arbeider afhankelijk van zijn patroon en de politie kon hem beter controleren. Zonder livret of met een slecht ingevuld livret werd de trekkende arbeider als vagebond beschouwd en opgepakt. (...) De juiste datum van afschaffing in Nederland is onbekend. In 1853 was er een proces over. Het livret werd nog in 1860 uitgereikt door de Gemeente [Maastricht]. (...)'

Naschrift: met dit livret van Olijfjes' voorvader komt de historische wetenschap voor Maastricht weer een stukje verder, omdat het systeem in Maastricht kennelijk nog in de jaren 1890 dienst deed. (Laatste hierboven afgedrukte stempel). Mogelijk dat de nabijheid van België, waar het livret langer bleef bestaan dan in Nederland, hier mede debet aan was.