Bevrijdingsmonumenten

[SJEF]

Vorm en materiaal
De plaquette in het Mosa-gebouw te Maastricht is vervaardigd uit groen porselein.
Op de plaat is een afbeelding van een adelaar met Amerikaans schildwapen aangebracht.
Op de achtergrond is de Sint-Servaasbrug en het silhouet van de stad te zien.
De vogel rust op een banderol.
De gedenkplaat is 16 centimeter hoog en 16 cemtimeter breed.

Tekst
De tekst op de banderol luidt:

'14 SEPT. MAASTRICHT'.

De plaquette in het Mosa-gebouw herinnert de inwoners van Maastricht aan de bevrijding van de stad op 14 september door Amerikaanse troepen van de 30ste infanterie 'Old Hickory'.

Na een voorspoedige opmars door Noord-Frankrijk en België waren de Amerikanen van de 30ste infanterie 'Old Hickory' erin geslaagd het grootste deel van Zuid-Limburg te bevrijden.
Op 19 september 1944 stagneerde de Amerikaanse opmars in Zuid-Limburg, enkele kilometers ten noorden van Sittard.
De frontlinie liep nu dwars door Limburg.
In de daaropvolgende maanden ontstond in dit gebied een zware en bloedige strijd, waaronder de burgerbevolking zwaar te lijden had.
In deze laatste fase van de Tweede Wereldoorlog kregen vele Limburgers het bevel van de bezetter te evacueren.

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het monument voor J.H. Lokerman te Maastricht is een beschilderd bord in olieverf.
Het gedenkteken is 58 centimeter hoog en 58 centimeter breed.

Locatie
Het monument hangt in de fractiekamer van de PvdA, gevestigd aan de Bogaardenstraat te Maastricht.

Het monument voor J.H. Lokerman te Maastricht is opgericht ter nagedachtenis aan de verzetsman die tevens lid was van de Maastrichtse gemeenteraad voor de sociaal-democratische fractie.

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het Belgische ereveld in Maastricht herbergt de graven van een aantal Belgische militairen.
De grafzerken zijn voorzien van een klein medaillon met de nationale Belgische driekleur en een kruisteken.



Symboliek
Het kruis is een teken van lijden, strijd en overwinning.

Locatie
Het ereveld maakt deel uit van de Algemene begraafplaats, gelegen aan de Tongerseweg te Maastricht.
Naast het ereveld bevinden zich 38 geallieerde oorlogsgraven.
Op het kerkhof staat tevens een monument voor gesneuvelde militairen uit Maastricht.

[SJEF]

Frans WO-I monument in Maastricht.
In Maastricht staat een minder bekend Eerste Wereldoorlog monument.
Dit monument werd opgericht in opdracht van de Franse regering als uiting van dankbaarheid voor de opvang van vele Franse burgers die gevlucht waren voor de oprukkende Duitse troepen in Noord-Frankrijk.
De tekst op het monument luidt: 'Op 23 mei 1926 werd dit gedenkteken onthuld ter nagedachtenis aan de 454 Franse burgers die als slachtoffers van de Wreeden Oorlog het leven lieten in het herbergzame Nederland.
Zij sliepen in terwijl zij spraken over terugkeer naar hun vaderland'.
De voormalige ZKH Prins Hendrik was bij de onthulling aanwezig.

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het monument aan Achter de Barakken te Maastricht is een bronzen beeldje van een juichend kind.
Het gedenkteken is 70 centimeter hoog en 1 meter 97 breed.
Het beeldje is een replica van het juichende kind dat een onderdeel is van het Limburgse oorlogsmonument van Charles Eyck.



Het monument aan Achter de Barakken herinnert de inwoners van Maastricht aan het feit dat de kunstenaar Charles Eyck lange tijd zijn atelier aan Achter de Barakken heeft gehad.
Het beeldje is identiek aan de kinderfiguur op Van Eycks oorlogsmonument op het Koningsplein.

Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van het Comité Boschstraatbewoners.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1954.

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het verzetsmonument in Maastricht bestaat uit een tuin met een cirkel van glasplaten waarin teksten over vrijheid zijn gegraveerd.
Binnen deze cirkel zijn wilde planten geplaatst die hier in vrijheid kunnen groeien.



Het verzetsmonument in Maastricht herinnert de inwoners van Maastricht aan het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Onthulling
Het monument in Maastricht is onthuld op 10 mei 2006 door wethouder van cultuur Jean Jacobs, kunstenares Marieken Verheyen, een oud-verzetsstrijder en leerlingen van basisschool De Regenboog.



Tien straten rondom het gedenkteken zullen worden genoemd naar verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog.

Het Maastrichts Centrum voor Natuur en Milieu Educatie draagt zorg voor het onderhoud van de tuin.

plaats
Memorielaan
6226 DB Maastricht (Maastricht)
onthulling
10 mei 2006
ontwerper
Marieken Verheyen

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het oorlogsmonument in Oostermaas (gemeente Maastricht) is een marmeren plaquette.
De gedenkplaat is 1 meter hoog en 1 meter 20 breed.

Tekst
Links op de plaat staan de namen van de slachtoffers die zijn omgekomen bij het bombardement op 16 september 1944 te Maastricht.
Rechts bevindt zich een naamlijst van oorlogsslachtoffers.

Locatie
Het monument bevindt zich op het R.K. kerkhof aan de Kruisweg te Oostermaas (gemeente Maastricht).

Het oorlogsmonument te Oostermaas (gemeente Maastricht) is opgericht ter nagedachtenis aan alle medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen en in het bijzonder aan de Maastrichtse slachtoffers die tijdens het bombardement van 16 september 1944 om het leven zijn gekomen.

Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van pastoor J. Jacobs van de parochie Onze Lieve Vrouw van Lourdes.

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het 'Joods monument' in Maastricht is een sobere gedenksteen met een Hebreeuwse tekst en een davidster.

plaats
Hoek Bogaardenstraat - Capucijnengang
6211 SM Maastricht



Tekst
De vertaling van de Hebreeuwse tekst luidt:

'TER GEDACHTENIS AAN
DE LEDEN ONZER GEMEENTE
DIE IN GEVANGENSCHAP ZIJN WEGGEVOERD
EN TOT GETUIGENIS DAT ZIJ GENADELOOS
OM HET LEVEN ZIJN GEBRACHT
IN DE JAREN 5700-5705 / 1940-1945.
MOGE ZIJ RUSTEN ONDER
DE GLANS VAN GODS MAJESTEIT.'

Het 'Joods monument' in Maastricht is opgericht ter nagedachtenis aan alle joodse medeburgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en omgebracht.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1952 door rabbijn Aaron Schuster, in aanwezigheid van de Commissaris van de Koningin in Limburg, dr. F.J.M.A.H. Houben en burgemeester W. baron Michiels van Kessenich.

[SJEF]

Amby, monument bij de Sint-Walburgakerk
plaats
Amby (Maastricht)
ontwerper
L. Ackermans



Het monument bij de Sint-Walburgakerk in Amby (gemeente Maastricht) is een gedenksteen van Vlaamse hardsteen.
De steen heeft de vorm van een retabel op een klein altaar.
Het gedenkteken is 1 meter 10 hoog en 2 meter 30 breed.
De tekst op de gedenksteen luidt:
'IN MEMORIAM
GEVALLEN VOOR HET VADERLAND
DOOR OORLOGSOMSTANDIGHEDEN.'
Hieronder zijn de namen van twaalf oorlogsslachtoffers uit de toenmalige gemeente Amby aangebracht.
In 1994 werd naast de gedenksteen een plaquette bevestigd.

Het monument is geplaatst op het kerkhof tegen de muur van de Sint-Walburgakerk te Amby (gemeente Maastricht).

Het monument bij de Sint-Walburgakerk in Amby (gemeente Maastricht) is opgericht ter nagedachtenis aan twaalf medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.
De plaquette herinnert aan Petrie Crijns die tijdens haar taakuitoefening in het voormalige Joegoslavië is omgekomen.

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het monument in het Rijksbelastingkantoor te Maastricht is een reliëf van zandsteen.
Centraal staat een vrouwenfiguur met uitgestrekte armen.
In haar rechterhand houdt zij een lauwerkrans en in haar linkerhand een vredesduif met palmtak.
Links van haar staan twee mannen voor het vuurpeloton.
Rechts zijn drie uitgehongerde en uitgeputte gevangenen uit een concentratiekamp afgebeeld.
Onder de mensenfiguren zijn de namen van vijf oorlogsslachtoffers aangebracht.
Tevens staan op het reliëf een wapenschild en de Nederlandse leeuw afgebeeld.
Het gedenkteken is 40 centimeter hoog, 60 centimeter breed en 5 centimeter diep.

Tekst
De tekst op het reliëf luidt:

1940-1945
GEFUSILLEERD: DERK VAN ASSEN 14 SEPT 1943, HENK TH LEMSON 7 APRIL 1945
OVERLEDEN IN EEN CONCENTRATIEKAMP: DIRK I HAGE 5 APRIL 1943, DOUWE VERHAGEN 18 JAN 1943, EGBERT WOLF 4 DEC 1942
'JE MAINTIENDRAI'.

Symboliek
De lauwerkrans is een teken van rouw.
De palmtak is een klassiek symbool voor de overwinning.

Wijzigingen
Oorspronkelijk was het monument aangebracht in de gevel tegenover de hoofdingang van het Rijksbelastingkantoor aan de Kapoenstraat.
In verband met de verhuizing van de Belastingdienst werd het gedenkteken in 1962 naar de Stadhuisstraat overgeplaatst.
In 1988 is het monument verhuisd naar zijn huidige locatie.



Locatie
Het monument bevindt zich bij de entree van het kantoor der Rijksbelastingen aan de Terra Nigrastraat te Maastricht.
Het monument in het Rijksbelastingkantoor te Maastricht is opgericht ter nagedachtenis aan vijf belastingambtenaren die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

Terra Nigrastraat
6216 BK Maastricht (Maastricht)
onthulling
30 december 1947

[SJEF]

Vorm en materiaal
Het monument 'Pro Patria' in Heer (gemeente Maastricht) is een bronzen reliëf, bevestigd op een granieten plaat.
Op het reliëf is een voorstelling aangebracht van een treurende vrouwenfiguur die haar rechterhand voor de ogen heeft geslagen omdat zij het geweld en verdere ontberingen niet wilt zien.
In haar linkerhand draagt zij een palmtak.
Links en rechts staan wapenschilden, onder meer een schild met de jaartallen 1940-1945 en twee gekruisde zwaarden.
De plaat wordt geflankeerd door twee bronzen lampen.
Het gedenkteken is 80 centimeter hoog en 1 meter 20 breed.



Tekst
De tekst op het monument luidt:
'PRO PATRIA'.

Hieronder zijn de namen van vijf oorlogsslachtoffers van de voormalige gemeente Heer aangebracht.



Symboliek
De palmtak is een symbool voor vrede en rust.

Restauratie
In de jaren negentig is de plaat vervangen door een nieuwe granieten plaat.
De bronzen tekst had in de loop der jaren groene (erosie) strepen op de originele plaat van een zachtere steensoort achtergelaten.
De originele bronzen afbeeldingen en letters zijn weer teruggeplaatst.



Locatie
De gedenkplaat is aangebracht op de voorzijde van de gevel van het voormalige gemeentehuis van Heer in de wijk Heer in Maastricht (gemeente Maastricht).

Oprichting
Het monument kwam tot stand via een particulier initiatief en met steun van de voormalige gemeente Heer.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1949 door Jaqueline Willems, de elf-jarige dochter van één van de gesneuvelden.

plaats
Raadhuisplein
Heer (Maastricht)
onthulling
11 november 1949
ontwerper
Charles Vos

[SJEF]

De plaquette voor de 'Old Hickory' Divisie herinnert de inwoners van Maastricht aan de bevrijding van de stad door Amerikaanse troepen van de 30ste Infanterie Divisie op 13 en 14 september 1944.

Na een voorspoedige opmars door Noord-Frankrijk en België waren de Amerikanen van de 30ste infanterie 'Old Hickory' erin geslaagd het grootste deel van Zuid-Limburg te bevrijden.
Op 19 september 1944 stagneerde de Amerikaanse opmars in Zuid-Limburg, enkele kilometers ten noorden van Sittard.
De frontlinie liep nu dwars door Limburg.
In de daaropvolgende maanden ontstond in dit gebied een zware en bloedige strijd, waaronder de burgerbevolking zwaar te lijden had.
In deze laatste fase van de Tweede Wereldoorlog kregen vele Limburgers van de bezetter het bevel te evacueren.

'Old Hickory' is de bijnaam voor de 30ste Infanterie Divisie van het Amerikaanse leger.
De vertaling luidt 'oude notenboom', een bijnaam van de zevende president van de Verenigde Staten (1829-1837), generaal Andrew Jackson.
Hij kreeg deze bijnaam van de soldaten die hij in de oorlog van 1812 commandeerde, omdat hij, net als zij, het schrale soldatenvoedsel at en op de grond sliep.
In de geboortestaat van Jackson, Tennessee, groeit een wilde notenboom, genaamd de 'hickory'.
De 30ste Infanterie Divisie werd op 18 juli 1917 gevormd uit de Nationale Gardes van Noord Carolina, Zuid Carolina en van Tennessee.
Naast de bijnaam 'Old Hickory' kreeg de divisie ook twee andere bijnamen; 'Workhorse of the Western front' en 'Roosevelt's SS'.

Oprichting
Het monument is in 1974 aan Maastricht aangeboden door de oud-strijders van de 'Old Hickory' Divisie.
Zij bezochten na dertig jaar opnieuw de stad.



Vorm en materiaal
De plaquette voor de 'Old Hickory' Divisie in Maastricht is van brons.
De gedenkplaat is uitgevoerd in medaillonvorm.
De plaat heeft een doorsnee van 1 meter 20.

Tekst
De tekst op de plaquette loopt rond in de rand en luidt:

'13-14 SEPTEMBER 1944
* LIBERATION OF MAASTRICHT *
PRESENTED BY THE 30TH
INFANTERY DIVISION ASSOCIATION'.

Locatie
De gedenkplaat is aangebracht in de zuidoostelijke hoek van het Vrijthof te Maastricht.

onthulling
1974
ontwerper
Frans Gast (ontwerp), Firma Sillen en Co. (uitvoering).

[SJEF]

Het monument bij de Sint-Servaaskerk herinnert de inwoners van Maastricht aan alle Nederlanders die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog waar ook ter wereld door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

Vorm en materiaal
Het monument bij de Sint-Servaaskerk te Maastricht is een granieten gedenkplaat met in reliëf een vredesengel die een palmtak draagt.
De plaat wordt aan de onderzijde gesteund door kleine, geknielde figuurtjes van brons.
De plaquette is 3 meter 81 hoog en 1 meter 84 breed.
De vredesengel is 60 centimeter hoog en 90 centimeter breed.



Teksten
De tekst linksboven luidt:

'AAN DE NAGEDACHTENIS VAN HEN, DIE STRIJDEND TE
LAND, TER ZEE OF ONDERGRONDS IN
NEDERLAND EN INDONESIË, WAAR OOK HUN PLICHT
HEN RIEP OF WAARHEEN VERDRUKKING HEN BRACHT,'

De tekst rechtsboven luidt:

'HUN LEVEN GAVEN VOOR VADERLAND EN RECHT OF
VIELEN ALS SLACHTOFFER VAN GEWELD IN OORLOG
VAN 1940 - 1945 EN IN DE DAAROP VOLGENDE JAREN.
LUX AETERNA LUCEAT EIS'.

De Nederlandse vertaling van de Latijnse tekst luidt: 'Het eeuwige licht verlichte hen'.

Hieronder zijn in brons de namen van oorlogsslachtoffers aangebracht.



Symboliek
De palmtak is een klassiek symbool voor de overwinning.

Locatie
De gedenkplaat is aangebracht op de wand van de Sint-Servaaskerk, gelegen aan het Keizer Karelplein te Maastricht.

[SJEF]

De Bevrijdingsboom herinnert de inwoners van Maastricht aan de bevrijding van de stad door de Amerikaanse troepen van de 30ste Infanterie Divisie op 13 en 14 september 1944.

Na een voorspoedige opmars door Noord-Frankrijk en België waren de Amerikanen van de 30ste infanterie 'Old Hickory' erin geslaagd het grootste deel van Zuid-Limburg te bevrijden.
Op 19 september 1944 stagneerde de Amerikaanse opmars in Zuid-Limburg, enkele kilometers ten noorden van Sittard.
De frontlinie liep nu dwars door Limburg.
In de daaropvolgende maanden ontstond in dit gebied een zware en bloedige strijd, waaronder de burgerbevolking zwaar te lijden had.
In deze laatste fase van de Tweede Wereldoorlog kregen vele Limburgers het bevel van de bezetter te evacueren.



Onthulling
De boom is geplant op 14 september 1989, ter gelegenheid van de 45ste herdenking van de bevrijding.
Bij de plechtigheid waren Amerikaanse oorlogsveteranen aanwezig.



Vorm en materiaal
De Bevrijdingsboom in Maastricht is een notenboom, omgeven door drie bloemperken.
In het middelste perk is een blok beton neergezet.

plaats
Old Hickoryplein
6224 AP Maastricht
onthulling
14 september 1989

[SJEF]

Het tegeltableau in het Mosa-gebouw is opgericht ter nagedachtenis aan drie werknemers van de Mosa die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter naar Duitsland zijn gedeporteerd en daar zijn omgekomen.

Vorm en materiaal
Het tegeltableau in het Mosa-gebouw te Maastricht is gevat in een zware houten lijst.
Het tableau bestaat uit ivoorkleurige tegels.
Bovenin het tableau staan twee palmtakken en de letters alfa en omega afgebeeld als bekroning van een voorstelling van de gekruisigde Christus, die omgeven wordt door een doornbos waaraan een ketting is bevestigd.
In het doornbos sjouwen aan weerszijden van het kruis twee gevangenen met stenen.
Op de achtergrond zijn bommenwerpers te zien die de stad met bommen bestoken.
Huizen en torens zijn door het oorlogsgeweld veranderd in ruïnes.
Het tableau is 1 meter 5 hoog en 1 meter 35 breed.
De tegels zijn 15 centimeter hoog en 15 centimeter breed.



Tekst
De tekst op het tableau luidt:

'HOE ZWAARDER KRUIS HOE SCHOONER KROON.
VERLOST VAN AARDSCHE BANDEN
GENIETEN WIJ DE HEMELSCHE VRIJHEID.
TER NAGEDACHTENIS VAN ONZE MEDEARBEIDERS
WELKE NAAR DUITSLAND WERDEN GEDEPORTEERD.'

Hieronder zijn de namen van drie oorlogsslachtoffers aangebracht.



Locatie
Het monument hangt op de afdeling Fabricage Porselein van de Mosa, gevestigd aan de Meerssenerweg te Maastricht.

plaats
Meerssenerweg
6222 AE Maastricht
ontwerper
Louis Pilet

[SJEF]

Het bevrijdingsmonument te Maastricht is opgericht ter nagedachtenis aan de 'Old Hickory' Divisie die de stad op 13 en 14 september 1944 bevrijdde.

Na een voorspoedige opmars door Noord-Frankrijk en België waren de Amerikanen van de 30ste infanterie 'Old Hickory' erin geslaagd het grootste deel van Zuid-Limburg te bevrijden.
Op 19 september 1944 stagneerde de Amerikaanse opmars in Zuid-Limburg, enkele kilometers ten noorden van Sittard.
De frontlinie liep nu dwars door Limburg. In de daaropvolgende maanden ontstond in dit gebied een zware en bloedige strijd, waaronder de burgerbevolking zwaar te lijden had.
In deze laatste fase van de Tweede Wereldoorlog kregen vele Limburgers het bevel van de bezetter te evacueren.



Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van het Comité 50 jaar bevrijding Maastricht.

Onthulling
Het monument is onthuld op 14 september 1994 ter gelegenheid van de 50ste herdenking van de bevrijding.

Vorm en materiaal
Het bevrijdingsmonument te Maastricht bestaat uit een drietal rechthoekige poorten die door een open tussenruimte worden gescheiden van nogmaals twee poorten. Deze twee maken zich als het ware los van de serie van drie. Het gedenkteken is uitgevoerd in beton. Het geheel is 6 meter hoog en 18 meter breed.



Symboliek
De laatste poort aan de Maasoever verwijst in zijn vorm naar de overkant, waar in 1944 een Amerikaanse noodbrug werd gebouwd. Tevens is het een symbolische verwijzing naar het historische feit dat Wyck als eerste werd bevrijd op 13 september en dat de 'Old Hickorians' pas daarna naar het centrum van Maastricht trokken.

Locatie
Het monument is geplaatst aan de Limburglaan, ter hoogt van de J.F. Kennedybrug te Maastricht.

plaats
Limburglaan
Maastricht
onthulling
14 september 1994
ontwerper
Appie Drielsma (1937)

[SJEF]

Het monument op het Schildersplein te Maastricht is opgericht ter nagedachtenis aan de 103 medeburgers die bij het bombardement van 18 augustus 1944 zijn omgekomen.

De bom viel in de omgeving van de Antonius Bieleveltstraat en het Albertiplein.
Bij het bombardement werden verschillende fabrieken verwoest, honderden huizen in de buurt van het Sterreplein zwaar beschadigd en enkele tientallen met de grond gelijk gemaakt.
Na het opruimen van het puin moesten 103 doden geborgen worden.
Drie weken later werd de stad bevrijd.



Oprichting
De oprichting van het monument was een initiatief van de Maastrichtse Coöperatieve Woningbouwvereniging 'Beter Wonen'.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1951.

Na een opknapbeurt is het gedenkteken voor een tweede keer onthuld op 17 september 1965 door de heer Harrie Veenhof, die bij het bombardement zwaar gewond was geraakt.



Vorm en materiaal
Het monument op het Schildersplein te Maastricht is een bronzen beeld van een gestileerde, opvliegende vogel.
Het beeld is geplaatst op een voetstuk.
Het beeld is 1 meter hoog.
Het voetstuk is 1 meter hoog en 1 meter breed.

Tekst
De tekst op het gedenkteken luidt:

'AAN HEN DIE VIELEN
OP 18 AUGUSTUS 1944'.

Symboliek
De vogel staat symbool voor de bommenwerper die op 18 augustus 1944 een wijk in Maastricht heeft gebombardeerd.

Restauratie
Op 18 augustus 1964 werd het monument in ere hersteld, nadat het door baldadige jongeren was vernield en het beeld van de sokkel was verdwenen.
Vanwege het kwetsbare keramiek werd het beeld in 1965 in brons gegoten.

plaats
Schildersplein
6221 XT Maastricht
onthulling
30 december 1951
ontwerper
Jan Sondeycker

[SJEF]

De plaquette voor de 'Old Hickory' Divisie herinnert de inwoners van Maastricht aan de bevrijding van de stad door Amerikaanse troepen van de 30ste Infanterie Divisie op 13 en 14 september 1944.

Onthulling
Het monument is onthuld op 14 september 1969 door de Amerikaanse kolonel James W. Perkins, ter gelegenheid van de 25ste herdenking van de bevrijding.

Vorm en materiaal
Op de plaquette voor de 'Old Hickory' Divisie in Maastricht is het embleem van deze Amerikaanse divisie aangebracht. Het
embleem bestaat uit een blauwe 'H' in een blauwe 'O', met een rode achtergrond. In de 'H' staan de Romeinse 'XXX'. De gedenkplaat is 61 centimeter hoog en 39 centimeter breed.



Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'OLD HICKORY
IN HONOR OF THE 117TH INF. REG.
OF THE 30TH INFANTERY DIVISION
13-14 SEPT. 1944'.

Locatie
De gedenkplaat is aangebracht bij de trap naar de Strekdam tussen de Sint-Servaasbrug en de Wilhelminabrug te Maastricht.

[SJEF]

De plaquette in het NS-station te Maastricht is aangebracht ter nagedachtenis aan tien personeelsleden van de Nederlandse Spoorwegen, die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

De namen van de slachtoffers luiden:

L.H. Canjels,
A.H.L. Dresen,
N.H. Haesen,
H. Klomp,
H.M. Kramer,
J.S.H. Lokerman,
H.J. Packbiers,
G.M. van Renswouw,
C.H. Sijen,
P.S. de Zwart.

Oprichting
Het is een daad van piëteit geweest dat de directie van de Nederlandse Spoorwegen na het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft besloten alle omgekomen personeelsleden te gedenken door hun namen te vereeuwigen op identieke plaquettes.
De platen werden aangebracht in de diverse stations, behorende tot het district of rayon van de oorlogsslachtoffers.

Vorm en materiaal
De plaquette in het NS-station te Maastricht is uitgevoerd in brons.
De gedenkplaat is 51 centimeter hoog en 60 centimeter breed.



Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'TER GEDACHTENIS
AAN HEN DIE VIELEN
1940 - 1945
L.H. CANJELS J.S.H. LOKERMAN
A.H.L. DRESEN H.J. PACKBIERS
N.H. HAESEN G.M. VAN RENSWOUW
H. KLOMP C.H. SIJEN
H.M. KRAMER P.S. DE ZWART'.

Symboliek
Onder de namen is een afbeelding van een gevleugeld wiel aangebracht.
Dit is het voormalige symbool van de Nederlandse Spoorwegen.
Het gedenkteken is een uniforme plaquette die is aangebracht in 110 Nederlandse stationsgebouwen.
De namen van de omgekomen personeelsleden staan ook vermeld op het 'Monument voor het Gevallen Spoorwegpersoneel' te Utrecht.



Locatie
De gedenkplaat hangt in de hal van het stationsgebouw van de Nederlandse Spoorwegen te Maastricht.

plaats
Stationshal Maastricht
ontwerper
Ir. H.G.J. Schelling, dhr. Winkelman

[SJEF]

Het Limburgs Bevrijdingsmonument herinnert de inwoners van Maastricht aan de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, aan het Limburgse verzet dat met gevaar voor eigen leven tegen de bezetter heeft gestreden en aan de bevrijding van de stad door de Amerikaanse troepen.



Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van het 'Comité tot Oprichting van een Limburgs Oorlogsmonument'.
Burgemeester en wethouders van Maastricht wezen op 9 mei 1947 het Koningsplein aan als plaats voor het monument.
Het gedenkteken staat op de lijst van Nationale Monumenten.

Onthulling
Het monument is onthuld op 13 september 1952 door ir. C. Staf en de Amerikaanse ambassadeur in Nederland.



Vorm en materiaal
Het Limburgs Bevrijdingsmonument te Maastricht is een bronzen beeldengroep, bestaande uit acht feestvierende mensenfiguren. Het beeld is geplaatst op een betonnen voetstuk, voorzien van een cementlaag. Op de sokkel zijn versieringen aangebracht. In reliëf worden afgebeeld: een blad, bloemranken, een ster, een haan, een Franse lelie en een klimmende leeuw. Voor het gedenkteken is een bronzen schaal geplaatst, waarin het bevrijdingsvuur kan worden ontstoken.



Symboliek
De figuren geven verschillende aspecten uit de oorlogstijd weer:
de bevrijding door het Amerikaanse leger; de activiteiten van de verzetsorganisaties; de terugkeer van Nederlandse burgers uit gevangenschap; de vreugde om de herwonnen vrijheid; de hervatting van de arbeid voor de wederopbouw; de rouw om de oorlogsslachtoffers.
Vooraan staat een man die de ketens van zijn onderdrukking verbroken heeft.
Naast hem maakt een Amerikaanse soldaat het V-teken ('Victory', ofwel overwinning).
Links- en rechtsachter bevinden zich twee dansende kinderen.
Achter de kinderen staan hun moeders, van wie er één nog een geschrokken kind tegen zich aandrukt.
Aan de andere kant een arbeider met een hamer in zijn handen. Hij beeldt onverzettelijkheid en de wil tot wederopbouw uit.
Daarnaast een afgewende, treurende vrouw die leed en rouw uitbeeldt.



Kunstenaar Charles Eyck heeft het gedenkteken als volgt omschreven: 'Het monument heeft geen andere pretentie dan een herinnering te zijn aan het gloeiende enthousiasme op de dag dat de oorlog beëindigd was en het Amerikaanse leger ons land binnentrok.
Het moest lijken op een fragment van die feestelijke stoeterijen, die op de bevrijdingsdag door onze dorpen en steden trokken - ongeordend - een spontane laaiende geestdrift, waar alle doorstane ellende een spanne tijds wordt vergeten.
[...] De Amerikaanse soldaat die het V-teken maakt is het symbool van de soldaat van alle overwinnende legers.
Hij is niet voorgesteld als de vechtjas - de genadeloze vuurvreter - maar als de soldaatmens, die ons tegemoet kwam.
Behalve op de foto's en de film zijn er maar weinig burgers die 'de soldaat' hebben zien vechten... daartegenover is hij ons in één vorm tegemoet getreden, waardoor de fraternisering der volkeren is begonnen en die thans in het wereldfederalisme zijn machtigste vorm kan vinden, voor het welzijn der mensen.'

plaats
Koningsplein
6224 EB Maastricht (Maastricht)
onthulling
13 september 1952
ontwerper
Charles Eyck (1897-1983)

[SJEF]

Het 'Monument voor het Regiment Stoottroepen' herinnert de inwoners van Maastricht aan de oprichting van de Stoottroepen op 21 september 1944.



Het Regiment Stoottroepen is het jongste infanterieregiment binnen de Koninklijke Landmacht.
Het Regiment werd opgericht op 21 september 1944 in Eindhoven.
Prins Bernhard gaf verzetsleider 'Peter' Borghouts opdracht uit leden van het gewapend verzet, met name uit de Landelijke Knokploegen (LKP), militaire eenheden te formeren.
Het hoofdkwartier van de Koninklijke Patrouille was gevestigd in villa Wyckerveld te Maastricht.
De Stoottroepers waren niet of nauwelijks opgeleid en vochten met 'geleende' of buitgemaakte wapens zij aan zij met de geallieerden ten zuiden van de grote rivieren om zo de rest van Nederland te bevrijden.
Tussen september 1944 en 5 mei 1945 sneuvelden meer dan honderd Stoottroepers.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog waren circa 6.000 Stoottroepers onder de wapenen.
Zij konden kiezen uit een drietal mogelijkheden.
Een deel (3.000 man) tekende een langverband akte (drie jaren) waarin opgenomen een bepaling van een mogelijke inzet 'waar ook ter wereld' als OVW'er (oorlogsvrijwilliger), 1.000 man tekenden een contract voor één jaar (kortverband) en ongeveer 2.000 Stoters demobiliseerden in augustus 1945.



Na de Tweede Wereldoorlog zijn diverse bataljons van de Stoottroepen ingezet bij de strijd in het voormalige Nederlands-Indië.
In 1962 werd het 41ste Infanteriebataljon Regiment Stoottroepen uitgezonden naar Nieuw-Guinea.
Vanaf 1963 maakten de Stoottroepen als 41 Pantserinfanteriebataljon deel uit van onder andere 11 Pantserinfanteriebrigade en 43 Gemechaniseerde Brigade.
Ook de Stafcompagnie van 41 Pantserbrigade in Seedorf (Duitsland) waren Stoters, evenals het KL-deel van de toenmalige Groep Lichte Vliegtuigen.
In 1995 is het Regiment van pantserinfanterie naar luchtmobiel overgegaan onder de naam 13 Infanteriebataljon Luchtmobiel en 11 Mortiercompagnie 'Margriet' Luchtmobiele brigade.
Het bataljon heeft tweemaal gediend in Bosnië (UNPROFOR en SFOR 7).
Delen van het Regiment en bataljon hebben onder andere gediend in Kosovo, Cyprus en onlangs in Afghanistan (ISAF-I).
In eigen land hebben de Stoottroepen steun verleend tijdens de Watersnoodramp in 1953, bij de watersnood in Noord-Nederland in december 1998 en bij de varkenspestcrisis en de MKZ-crisis in 2001, waarbij aan de grens de douane werd gesteund bij het controleren van het (goederen)verkeer.
Na mei 1945 (tijdens de acties in voormalig Nederlands Indië, Nieuw-Guinea en in Bosnië) zijn nog vele Stoottroepers gesneuveld.
Ieder jaar op de tweede zondag in oktober worden zij te Beneden-Leeuwen op sobere wijze herdacht, waarbij de 374 gesneuvelde Stoottroepers bij naam worden genoemd.



Vorm en materiaal
Het 'Monument voor het Regiment Stoottroepen' te Maastricht is een bronzen beeld van een hurkende man aan de voeten van een Stoottroeper die met opgerichte arm de weg voorwaarts wijst.
Het beeld is geplaatst op een zuilvormig voetstuk.

Wijziging
Het originele beeld van Charles Eyck staat nu in het oorlogsmuseum te Overloon.
De replica in Maastricht is in augustus/september 1994 afgegoten en op de oorspronkelijke locatie in het park Wyckerveld herplaatst.

plaats
Wyckerveld
Maastricht
onthulling
30 mei 1952
ontwerper
Charles Eyck (1897-1983)

[SJEF]

Het monument aan de Hoogbrugstraat in Maastricht herinnert aan de weerstand die een sectie van het grensbataljon van het 13e Regiment Infanterie heeft geboden tijdens de Duitse inval op 10 mei 1940.

In zijn boek 'En dan oorlog in Zuid-Limburg 1940' beschrijft majoor Brongers aan de hand van gevechtsverslagen, hoe twee geweren een rol hebben gespeeld in de vertragende gevechten in Maastricht.
Zij waren ingedeeld bij het 13e Grensbataljon ( 13 G .B.) en, gedekt door een geïmproviseerde zandzakversperring, opgesteld in de Hoogbrugstraat, daar waar deze overgaat in de Akerstraat.
Op 10 Mei 1940, de eerste dag van de Duitse overval, was de terugtocht van de troepen in Zuid-Limburg in volle gang en walsten de Duitsers over elke tegenstand heen.
Om nog zo veel mogelijk personeel over de Maasbruggen te laten ontsnappen, mochten deze pas op het laatste moment worden opgeblazen en was hardnekkige weerstand geboden.
De sectie geweren tp stond onder bevel van de sergeant Van der Sande.
Schutters waren de dienstplichtigen Rietveld en Plusjé.

Omstreeks 05.15 uur verschenen in de Akerstraat Duitse pantserwagens.
Rietveld loste het eerste schot en scoorde meteen een voltreffer.
De eerste pantserwagen kwam tot stilstand en ook de tweede werd door treffers tot staan gebracht.
Toen een derde wagen trachtte de andere weg te slepen, werd ook deze geraakt en bewoog niet meer.
Wel bleef hij doorvuren met de boordmitrailleur en ook werd een 37 mm anti-tankkanon in stelling gebracht, waardoor de Nederlandse positie onhoudbaar werd.
Van der Sande liet de geweren tp en zijn inmiddels beschadigde zware mitrailleur onklaar maken en trok zich met zijn sectie terug.
Men bereikte omstreeks half zeven 's morgens de westelijke Maasoever in door burgers geroeide bootjes.
De Sint Servaesbrug was inmiddels om zes uur de lucht in gegaan en de Duitse opmars was even tot staan gebracht.

Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van het Garnizoenscontact.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1995.



Vorm en materiaal
Het monument aan de Hoogbrugstraat in Maastricht is een plaquette van grijze natuursteen.

Tekst
De tekst op de gedenkplaat luidt:

'HIER WERD OP 10 MEI 1940
AAN DE DUITSE INVAL
WEERSTAND GEBODEN DOOR EEN
SECTIE VAN HET GRENSBATALJON
VAN 13 REGIMENT INFANTERIE
HET GARNIZOENSCONTACT 1995.'

plaats
Hoogbrugstraat 5
Maastricht

[SJEF]

Het monument in de groeve 'De Schark' herinnert de inwoners van Maastricht aan de hoogmis die in de kerstnacht van 1944 door pater Dobrzynski voor de Amerikaanse militairen werd opgedragen.
De meeste soldaten kwamen niet veel later om tijdens het Ardennenoffensief.



Zuid-Limburg was het eerste deel van Nederland dat door de geallieerden in september 1944 bevrijd werd.
De bevrijding van deze regio was een direct gevolg van het geallieerde plan om de Siegfriedlinie of Westwall te doorbreken, Aken in te nemen en vervolgens door te stoten naar het Rührgebied.
Het VII Amerikaanse legerkorps zou via Luik en Eupen naar Aken oprukken, terwijl het XIX Amerikaanse legerkorps via Zuid-Limburg eveneens naar Aken zou trekken.
De hoofdmacht van het XIX Amerikaanse legerkorps, 'Tomahawk' genoemd, bestond uit de 30e Infanteriedivisie 'Old Hickory' met het 117e, 119e en 120e regiment, de 113e Cavaleriegroep "Red Horse" en de 2e Pantserdivisie "Hell on Wheels", in totaal zo'n 30.000 man.

Op 12 september trokken deze militairen Zuid-Limburg binnen en een dag later bereikte het 2e bataljon van het 117e regiment het oostelijke stadsdeel Wyck in Maastricht en vestigde een commandopost tegenover het station.
De bezetter had 's middags de bruggen over de Maas echter al opgeblazen.
De volgende dag, donderdag 14 september, staken de Amerikanen met bootjes de Maas over naar het westelijk stadsdeel.
Ze ontmoetten daarna het 120e regiment, dat de stad van de westzijde was binnengetrokken.
Maastricht was bevrijd.
In december van dat jaar werden de militairen van de ‘Old Hickory’ welkom geheten in de groeve 'De Schark' in de Sint Pietersberg.
Een plaquette in de grot herinnert aan deze gebeurtenis.
Aanvankelijk was de sfeer in de stad ontspannen, maar rond kerst werden de Amerikanen in staat van hoogste paraatheid gebracht.
Amper een uur rijden naar het zuiden woedde het laatste Duitse offensief in de Ardennen.
In Maastricht ontstond de angst dat de verdreven bezetters zouden terugkeren.
De Maasbruggen werden doorlopend bewaakt en op straat liepen nog uitsluitend gewapende Amerikanen.



In de kerstnacht van 1944 kwamen in de mergelgangen van 'De Schark' bij het buitenverblijf van de Broeders van de Beyart enkele honderden Amerikaanse soldaten bijeen.
De broeders hadden in de grot voorbereidingen getroffen voor een nachtmis.
Bij een kruispunt van gangen hadden ze een altaar ingericht en een flink stuk mergelwand gladgeschuurd.
De kunstzinnige korporaal kleermaker Salvatore Barraveccia tekende op de mergel met houtskool een fronttafereel met het hoopvolle bijschrift 'may the battle soon cease and peace rule over the world and you all return to your families safe'.
De nachtmis in de grot heeft iedereen die erbij was erg aangegrepen.
Begin jaren tachtig spraken de broeders Winold Lodder en Hypolitus Olieslagers er nog met ontroering over.
Zij fungeerden in de nachtmis van 1944 als misdienaars.
Pater Dobrzynski uit New York ging voor in gebed en hield een preek.
Een koortje van de broeders verzorgde de wisselende gezangen.
Broeder Radboud Haarsma bespeelde het harmonium.
Tussendoor zongen de Amerikanen kersliederen.
Een van de soldaten begeleidde de liederen op de gitaar.
De manschappen waren afkomstig van onderdelen die gelegerd waren in het gebied tussen 's-Gravenvoeren en Maastricht.
Ze bewaakten met luchtdoelgeschut de bruggen die de Amerikaanse genie over de Maas had geslagen.

Na de nachtmis nodigden de broeders de militairen uit hun naam op de mergelwand te schrijven.
Heel wat namen zijn in de loop der jaren vervaagd.
Toch is nog duidelijk te lezen wie er bij deze nachtmis in 1944 aanwezig waren, zoals James P. Morry, John Hughes, Dan Sullivan, Allan English, John Gregor uit Cleveland, Victor Hogan en Roy Mills.
Al schrijvende werd door deze Amerikaanse militairen een van de meest unieke oorlogsmonumenten in Nederland geschapen.

Na deze nacht verscherpte zich de strijd in de Ardennen dusdanig dat vanuit Maastricht en omgeving alle beschikbare manschappen naar het front moesten.
De troepen werden uitgezonden naar Bastogne en omstreken.
Van de in totaal 800 uit Maastricht en omgeving weggehaalde Amerikanen keerden er slechts 55 van de slagvelden terug.
Onder de slachtoffers bevonden zich tientallen mannen die in de grot achter het buitenverblijf 'De Schark' de nachtmis hadden bijgewoond.
Sindsdien worden de handtekeningen en de houtskooltekening van korporaal Barraveccia als monument gekoesterd.
Kerstmis 1980 organiseerde de Maastrichtse oud-Stoottroeper Charles Smitshuysen samen met de broeders en beheerders van de grot weer een nachtmis op de plek waar de Amerikanen in 1944 zijn samengekomen.
Deze samenkomst is vanaf die dag een kersttraditie geworden.



Onthulling
Het eerste reliëf is onthuld in 1981 door burgemeester mr. A.M.I.H. Baeten.
In 1982 keerden ongeveer 250 oorlogsveteranen terug naar de groeve.
Bij die gelegenheid is de plaquette onthuld door de Amerikaanse generaal W.H. Kastenmayer van Afcent.
Het gebeeldhouwde embleem is onthuld op 26 september 1985 door Zijne Koninklijke Hoogheid prins Bernhard.
Het tweede reliëf is onthuld door mevrouw Nancy Perkins, echtgenote van oud-kolonel James W. Perkins.

Vorm en materiaal
Het monument in de groeve 'De Schark' te Maastricht bestaat uit verscheidene onderdelen. Op een mergelwand zijn in houtskool de namen van Amerikaanse militairen gekrast. In de wand van de grot is tevens een plaquette uitgehouwen. Links op de plaat staat een A (Afcent) en rechts de vrijheidsklok, geflankeerd door het embleem van het regiment Limburg. Ook zijn in de groeve twee reliëfs en een embleem aangebracht. Het embleem bestaat uit een gevleugeld medaillon waarin een fakkel is afgebeeld die uit zee oprijst. Daarboven staat een adelaar en eronder 'The Escape'. De jaartallen 1940 en 1945 en twee door leeuwen gedragen wapenschilden (waaronder dat van de provincie Limburg) complementeren het beeldhouwwerk.



Teksten
De tekst op de wand is in het Engels.
De vertaling luidt:

'IN DE KERSTNACHT VAN 1944 WERD IN DEZE GROT EEN PLECHTIGE HOOGMIS OPGEDRAGEN DOOR PATER DOBRZYNSKI VOOR DE AMERIKAANSE SOLDATEN.
WIJ NERDERLANDSE BROEDERS VAN DE ONBEVLEKTE ONTVANGENIS WENSEN HUN ALLEN EEN GELUKKIG KERSTFEEST.
MOGE HET HEILIG KERSTKINDJE U EN AL UW FAMILIELEDEN VER WEG IN AMERIKA ZEGENEN.
MOGE DE STRIJD SPOEDIG TEN EINDE ZIJN EN MOGE VREDE HEERSEN OP AARDE, ZODAT U ALLEN VEILIG EN GEZOND NAAR UW FAMILIE KUNT TERUGKEREN.
WIJ ZULLEN ONS ALTIJD IN DANKBAARHEID HERINNEREN DAT U ONS BEVRIJD HEEFT VAN DE VERSCHRIKKELIJKE DUITSE BEZETTING.'

Hieronder staan de handtekeningen van de Amerikaanse militairen die de hoogmis bijwoonden.

De tekst op de plaquette luidt:

'MAY THE LIBERTYBELL
NEVER AGAIN
STOP RINGING
CHRISTMAS 1944'.

De tekst op het eerste reliëf luidt:

'REGT. BRABANT
STOOTTROEPEN
REGT. LIMBURG 19-9-1944'.

De tekst op het tweede reliëf luidt:

'THE 30TH LIBERATORS OLD HICKORY MAASTRICHT 14-9-1944.
UNVEILED BY MRS. NANCY PERKINS.'

De tekst op het embleem luidt:

'ONTHULD DOOR ZKH PRINS BERNHARD DER NEDERLANDEN.'

Boven deze tekst heeft prins Bernhard in houtskool zijn handtekening geplaatst.



Locatie
Het monument bevindt zich in het gangenstelsel van de groeve ‘De Schark’ aan de Mergelweg te Maastricht.

plaats
Mergelweg
6212 XA Maastricht (Maastricht)
onthulling
24 december 1944
ontwerper
Charles Smitshuysen (plaquette, embleem), Eef Smitshuysen (embleem).

Groeve De Schark in de Sint-Pietersberg bij Maastricht is tijdelijk dicht.
Staatstoezicht op de Mijnen heeft daartoe besloten.
Het gangenstelsel is instabiel.
Totdat het gangenstelsel gestabiliseerd is, zijn geen bezoeken mogelijk in de groeve.

De traditionele kerstnachtviering in de groeve is niet doorgegaan.
Volgens een woordvoerder van het "Staatstoezicht op de Mijnen" wordt het gangenstelsel regelmatig gecontroleerd door medewerkers van de dienst en ENCI, die samen met de broeders van de Beyart eigenaar van de groeve is.
Kruip zorgt er volgens een woordvoerder van het "Staatstoezicht op de Mijnen" voor, dat het gangenstelsel al eeuwenlang verslechtert.
De afgelopen jaren zijn al betonnen bogen aangebracht om het gangenstelsel te verstevigen.
"Bij de laatste inspectie bleek er meer aan de hand.
Er was beweging langs een natuurlijke breuklijn.
Daarop hebbn we besloten de groeve tijdelijk te sluiten".

(Bron: Limburgs Dagblad van 6 januari 2007)

[SJEF]

Bij de Tapijnkazerne vinden we een exemplaar van de 'Raketenwerfer Püppchen'
Dit lieten de in allerijl vertrokken Duitse soldaten in Heer achter in september 1944.

[SJEF]

Deze plaquette bevindt zich aan de Meerssenerweg en wel aan een van de zijgevels van de 'Koepelkerk'.



TER HERINNERING AAN DE GESNEUVELDEN VAN DE NEDERLANDSE EN NED.INDISCHE STRIJDKRACHTEN 1945 - 1950
DE GESNEUVELDE AMERIKAANSE BEVRIJDERS VAN DE STAD MAASTRICHT IN SEPTEMBER 1944