Aankondiging

Sluiten
No announcement yet.

Wehrmachtkommandantur in Maastricht en de Schutzgruppen

Sluiten
X
  • Filter
  • Tijd
  • Tonen
Clear All
nieuwe berichten

  • Wehrmachtkommandantur in Maastricht en de Schutzgruppen

    Naar aanleiding van een op 12 november 2018 gestarte topic over het "Afmelden van militairen in het begin van de Tweede Wereldoorlog" (link: http://forum.mestreechonline.nl/foru...e-wereldoorlog) door HenkvanOsch, ontstond een discussie/zoektocht naar de Wehrmachtkommandantur en de Schutzgruppen.

    Hieronder de discussie die volgde.
    Op 18 november 2018 zijn de postings verplaatst van de oorspronkelijke topic naar deze topic.
    Last edited by Pier; 18 november 2018, 17:24.
    Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd

  • #2
    De kweekschool aan de Tongerseweg

    Oorspronkelijk geplaatst door Pier
    Oorspronkelijk geplaatst door Pier Bekijk bericht
    Mijn grootvader, die geboren en getogen is in Nederland, maar de Duitse nationaliteit had, moest zich ook in Maastricht komen melden. Hij moest juist onder de wapenen voor de Wehrmacht. Mijn grootvader was totaal niet bekend in Maastricht en uit de gesprekken die ik later met hem had, meen ik te concluderen dat hij zich moest melden "bij een groot klooster aan de Tongerseweg". Volgens mij was dat het oude Bonnefantenklooster/school aan de Tongerseweg. Ik heb echter momenteel geen enkele objectieve bewijzen dat de Duitsers dat gebouw in (de eerste maanden in) gebruik hebben genomen cq gehad.
    Dat 'klooster' was de kweekschool van de broeders van de Beyart, waar vanaf 1909 onderwijzers werden opgeleid. Het was een internaat en er woonden naast leerlingen inderdaad ook broeders, die het onderwijs verzorgden. Als zodanig kun je dus ook spreken van een klooster. Vanaf 1937 werd in een door Alphons Boosten ontworpen vleugel ook technisch onderwijs gegeven.

    Het lijkt erop, dat dit niet het gebouw is geweest, waar de grootvader van Pier zich moest melden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het eerst op 7 februari 1941 in beslag genomen en wel door de SS. Dat was een onderdeel van een strafmaatregel ten gevolge van de in de rooms-katholieke kerken afgekondigde brief van het Nederlands episcopaat over de NSB en het verboden lidmaatschap daarvan. De Organisation Todt bracht er in de jaren 1943-1944 ruim 1.400 arbeiders onder, die een spoorlijn moesten aanleggen van het goederenstation Boschpoort, via de Hertogsingel, naar de Kannerberg. Elders op deze website zijn daar pagina's aan gewijd.

    Na de Bevrijding diende het gebouw nog enkele maanden als onderdak voor Amerikaanse legeronderdelen (oktober 1944-december 1944). Het kweekschoolonderwijs werd in januari 1945 hervat. De broeders en leerlingen waren al die tijd elders in de stad ondergebracht, onder meer in een provisorische slaapzaal in het Staargebouw.


    Bron: Ubachs/Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (2005), lemma kweekschool, waarin verwezen wordt naar Silhouetje nr. 40: Serge Langeweg, Wolder.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 14 november 2018, 15:17.

    Opmerking


    • #3
      Oorspronkelijk geplaatst door Pier
      (..) Mijn grootvader, die geboren en getogen is in Nederland, maar de Duitse nationaliteit had, moest zich ook in Maastricht komen melden.
      Hij moest juist onder de wapenen voor de Wehrmacht.
      Mijn grootvader was totaal niet bekend in Maastricht en uit de gesprekken die ik later met hem had, meen ik de concluderen dat hij zich moest melden "bij een groot klooster aan de Tongerseweg".
      Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers
      (..) Dat 'klooster' was de kweekschool van de broeders van de Beyart, waar vanaf 1909 onderwijzers werden opgeleid. Het was een internaat en er woonden naast leerlingen inderdaad ook broeders, die het onderwijs verzorgden. Als zodanig kun je dus ook spreken van een klooster. Vanaf 1937 werd in een door Alphons Boosten ontworpen vleugel ook technisch onderwijs gegeven.

      Het lijkt erop, dat dit niet het gebouw is geweest, waar de grootvader van Pier zich moest melden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het eerst op 7 februari 1941 in beslag genomen en wel door de SS.(...)
      Afgelopen dagen heb ik - vanwege omstandigheden - vele uren tijd gehad om met mijn moeder nogmaals de gebeurtenissen rond haar familie in - en vooral kort na - de 2de Wereldoorlog te bespreken.
      Uiteraard waren bovenstaande quotes onderdeel van onze gesprekken.

      Het is inderdaad niet met zekerheid te zeggen of mijn grootvader zich moest melden bij de Duitsers in de kweekschool van de broeders van de Beyart aan de Tongerseweg.
      Het kan inderdaad een andere locatie zijn geweest.
      Desalniettemin klopt het wel qua tijd.
      Mijn grootvader moest zich namelijk eind 1941/begin 1942 melden.
      Hij heeft toen een "opleiding" gekregen van 2-3 weken - onbekend welke organisatie die opleiding verzorgde - om lid te worden van de Schutzgruppe.
      Na 2-3 weken kon hij terug naar Kerkrade en was hij lid van de Schutzgruppe.

      Wat betekende het lidmaatschap van de Schutzgruppe??
      In de herinneringen van mijn moeder, toen 12 jaar oud, stelde dat niet zo veel voor. Ze vergelijkt het nu met "Daar komen de schutters (Dad's army)".
      Als je gaat googlen op "Schutzgruppe" blijkt dat een "Schutzgruppe" kennelijk een belangrjke chemische verbinding/groep is en is er nauwelijks iets te vinden over het begrip "Schutzgruppe" in relatie tot de 2de W.O.
      Toch heb ik enkele kleine aantekeningen gevonden.

      In HET LAND VAN HERLE, nummer 3 (2013) staat op blz. 98 de passage
      "(...) Op weg naar huis, omstreeks 23.00 uur, werd Crijns op de Voskuilenweg door vier Landwachters c.q. geüniformeerde
      leden van Schutzgruppe Meezenbroek aangehouden. Crijns had allerlei belastende papieren bij zich: adressenboekje, distributiebescheiden,
      personeelsbewijzen. Hij raakte in paniek en trachtte te vluchten terwijl er op hem geschoten werd. Tevergeefs. (...) "

      Op de site van Ryckheyt, centrum voor regionale geschiedenis Nederland, onder nummer 062 HOENSBROEK 1940-1947, vind ik nog het navolgende.
      "In 1942 wordt op last van de Wehrmachtkommandantur te Maastricht de Schutzgruppe Hoensbroek in het patronaatsgebouw "Ons Huis" ingekwartierd. [NOTE Invnr.1275]"

      Hieruit blijkt dus wel een link tussen de Wehrmachtkommandantur te Maastricht en de, of tenminste één, Schutzgruppe in het huidige Parkstad (Zuid-Oost Zuid-Limburg).

      Overigens werd mijn grootvader in juli 1943 alsnog opgeroepen voor de Wehrmacht en kwam hij o.a. in (de slag om) Monte Cassino terecht.
      Dat jaar was ook het begin van een circa 15 jaar durende "reis" van het Duits/Nederlandse gezin met 4 hele jonge kinderen tussen de 1 en 13 jaar, heen en weer geworpen tussen (on)officiële Nederlandse en Duitse autoriteiten, in een zeer verdeeld en strikt gescheiden Nederlandse/ Duitse (Engelse Zone) grensgebied.

      Een aparte tijd die wij ons nu (gelukkig) niet meer kunnen voorstellen.

      Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd

      Opmerking


      • #4
        Wehrmachtkommandantur

        Oorspronkelijk geplaatst door Pier
        (..) Op de site van Ryckheyt, centrum voor regionale geschiedenis Nederland, onder nummer 062 HOENSBROEK 1940-1947, vind ik nog het navolgende.
        "In 1942 wordt op last van de Wehrmachtkommandantur te Maastricht de Schutzgruppe Hoensbroek in het patronaatsgebouw "Ons Huis" ingekwartierd. [NOTE Invnr.1275]"
        Waar was de Wehrmachtkommandantur in Maastricht eigenlijk gevestigd?

        Volgens Delpher was dat aan de St. Maartenspoort 2 te Maastricht, zoals uit onderstaand krantenartikel blijkt.

        540.jpg

        Als de Schutzgruppen (in (Zuid-)Limburg) gelieerd waren aan de Wehrmachtkommandantur in Maastricht zou het goed mogelijk zijn dat men zich daar heeft moeten melden.
        Maar, waar is de Sint Maartenspoort no. 2 ??
        Bij mijn weten bestaat die straatnaam niet (meer).

        Op de website http://www.wikiwand.com/nl/Bevrijdin...stricht_(1944) is te lezen dat de Ortskommandantur gevestigd was in het voormalige Franciscanessenklooster aan de Franciscus Romanusweg 90 te Maastricht waar thans een dependance van de Zuyd Hogeschool (conservatorium) is gevestigd.
        Mogelijk dat dit deel van de huidige Fransciscus Romanusweg vroeger St. Maartenspoort heette.

        Op Delpher is helaas zéér weinig terug te vinden over de Schutzgruppen.
        Bestanden bijvoegen
        Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd

        Opmerking


        • #5
          1914, detail 1.jpg

          Je hebt het helemaal goed, Pier! Volgens de stadsplattegronden van Baedeker uit het begin van de 20e eeuw liep de straat Sint Maartenspoort van de Maas tot aan de Wilhelminasingel, en het verlengde was de Sint Maartenslaan die op de Parallelweg uitkwam. De Zusters Franciscanessen van Heijthuizen - 'Klooster Sint Anna' - zaten op Sint Maartenspoort nr. 2. Het telefoonboek uit de jaren tot en met 1950 geeft geen nummer, maar de Piusalmanak uit 1957, die in mijn kast staat, wel! En dat gebouw heeft inmiddels al voor veel gediend, waaronder muziekschool.
          Last edited by Ingrid M.H.Evers; 17 november 2018, 19:08.

          Opmerking


          • #6
            Melden van mannelijke Rijksduitsers

            Tot mijn niet geringe verbazing kon ik geen enkele Duitse 'dienst' vinden in de telefoonboeken van 1940-1944, en dat geldt kennelijk voor heel Nederland. Toch moeten er brochures of boekjes met gegevens z\ijn geweest, al was het maar voor de Duitsers zelf.

            Voortbordurend op de term Ortskommandantur heb ik eens een beetje gedelpherd met 'Ortkommandantur prox Maastricht' (1940-1944) en dat leverde 34 artikelen op. En daarbij is het verhaal van de Rijksduitsers prominent te volgen! https://www.delpher.nl/nl/kranten/re...4%22)&coll=ddd
            Last edited by Ingrid M.H.Evers; 18 november 2018, 18:22.

            Opmerking


            • #7
              Wat was de Schutzgruppe?

              Bij het NIOD berust onder nummer 249-0182 een 'Dossier Deutsche Schutzgruppe.'

              In de inventaris is sprake van een nr. a1: Nota van de PRA-'s Gravenhage over de Deutsche Schutzgruppe, opgericht in 1941 en bestemd voor de [bescherming/bewaking van] openbare gebouwen, bruggen e.d., maar in Juni 1944 ingedeeld bij de Wehrmacht, zonder datum.

              Het lijkt mij dat die Schutzgruppen dus overal aanwezig waren, maar vanwege hun specifieke taak weinig sporen hebben achtergelaten.
              Last edited by Ingrid M.H.Evers; 17 november 2018, 19:38.

              Opmerking


              • #8
                Oorspronkelijk geplaatst door Pier Bekijk bericht
                Wehrmachtkommandantur



                Waar was de Wehrmachtkommandantur in Maastricht eigenlijk gevestigd?

                Volgens Delpher was dat aan de St. Maartenspoort 2 te Maastricht, zoals uit onderstaand krantenartikel blijkt.

                540.jpg

                Als de Schutzgruppen (in (Zuid-)Limburg) gelieerd waren aan de Wehrmachtkommandantur in Maastricht zou het goed mogelijk zijn dat men zich daar heeft moeten melden.
                Maar, waar is de Sint Maartenspoort no. 2 ??
                Bij mijn weten bestaat die straatnaam niet (meer).

                Op de website http://www.wikiwand.com/nl/Bevrijdin...stricht_(1944) is te lezen dat de Ortskommandantur gevestigd was in het voormalige Franciscanessenklooster aan de Franciscus Romanusweg 90 te Maastricht waar thans een dependance van de Zuyd Hogeschool (conservatorium) is gevestigd.
                Mogelijk dat dit deel van de huidige Fransciscus Romanusweg vroeger St. Maartenspoort heette.

                Op Delpher is helaas zéér weinig terug te vinden over de Schutzgruppen.
                De Sint Maartenspoort bestaat nog altijd. Het is inderdaad het straatje waar de muziekschool gevestigd is. Dit gebouw heeft ook het formaat en de indeling die voor de funktie van Whermachtkommandantur geschikt zou zijn.

                Opmerking


                • #9
                  Oorspronkelijk geplaatst door Ivo M Bekijk bericht
                  De Sint Maartenspoort bestaat nog altijd. Het is inderdaad het straatje waar de muziekschool gevestigd is.
                  Gek genoeg wordt Sint Maartenspoort als niet meer bestaand genoemd in het Straatnamenboek van Panhuijsen en co.

                  Opmerking


                  • #10
                    Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H.Evers Bekijk bericht
                    Gek genoeg wordt Sint Maartenspoort als niet meer bestaand genoemd in het Straatnamenboek van Panhuijsen en co.
                    Ik heb die straat nog van buiten moeten leren toen ik bij de post werkte. Googlemaps geeft bij het adres Sint Maartenspoort 2 gewoon het besproken pand op. Een foutje van Panhuijsen en co dus.

                    Opmerking


                    • #11
                      Wie was eigenlijk de hoogste Duitse militaire autoriteit in Maastricht?

                      In een krantenartikel van 31 mei 1940 van het Godsdienstig-Staatkundig Dagblad (https://resolver.kb.nl/resolve?urn=d...2:mpeg21:a0055) lezen we dat “dezer dagen een bijeenkomst belegd [was] van burgemeesters uit Zuid- Limburg, ressorterende onder het ambtsgebied van de Ortskommandantur Heerlen.
                      Deze bijeenkomst, welke stond onder leiding van Kapitän-leutnant Dr. Ackermann, werd mede bijgewoond door Major von Bartenwerffer. Feldkommandant te Maastricht.

                      In het artikel staat verder dat Kapitan-leutnant Dr. Ackermann zijn ambtsgebied had uitgebreid tot alle gemeenten van Zuid-Limburg in de streek begrensd ten Oosten en Zuiden door de landsgrens, ten westen door den Rijksweg Maastricht—Sittard en ten Noorden op 5 K.M. bezuiden Sittard. Ackermann. had hiermede alle Ortskommandanturen overgenomen, voor zover zij nog bestonden.
                      Maastricht viel dus niet onder Kapitan-leutnant Dr. Ackermann.

                      Vervolgens zette Ackermann de Duitse bezettings-organisatie uiteen.
                      Boven de Ortskommandantur staat de Feldkommandantur, die te Maastricht is gevestigd, en hierboven de Oberfeldkommandantur te 's-Hertogenbosch.

                      Vervolgens gaf Kriegsverwaltungs(onleesbaar) Siegenbach een uiteenzetting over tal van problemen, die aan de orde waren gekomen. Verder wees Siegenbach op de verplichting om plaats- en wegwijzers wederom aan te brengen, terwijl hij nader inging op het houden van vergaderingen en processies.

                      Kriegsverwaltungsoberinspektor Trömner gaf een uiteenzetting over het grensverkeer en het inleveren van wapens. Het eerste kwam in grote trekken hierop neer, dat de toestand, zoals die op 9 mei [1940] van kracht was, in grote lijnen gehandhaafd bleef, tenminste wat betreft het zgn. kleine grensverkeer.
                      „Passier - scheine" kunnen weer bij de Ortskommandantur worden aangevraagd.
                      Het „grote" reisverkeer vereist een bijzondere toestemming en visum, dat bij de Feldkommandantur of Oberfeldkommandantur moet worden aangevraagd. De oude regeling blijft ook van kracht voor arbeiders, die in Duitschland te werk zijn gesteld en voor de schoolkinderen.

                      Verschillende van de aangeroerde onderwerpen werden door Feldkommandant, Major von Bartenwerffer, nog nader toegelicht. Hierbij wees hij er o.m. op, dat verschillende niet op de voorgeschreven wijze gerequireerde voertuigen weer waren teruggegeven, terwijl ook een vijftigtal paarden, die opgeëist t waren, den volgende dag weer werden terugbezorgd.
                      In zijn slotwoord zei Major von Battenwerffer nog, dat hij zich op het standpunt heeft gesteld, naar mogelijkheid verhoudingen te scheppen, die voor de bevolking zo gunstig mogelijk zijn. In dit verband wees hij op de goede samenwerking met de Gouverneur der provincie.

                      Dit artikel lezende lijkt het erop dat Feldkommandant Major von Battenwerffer – althans in mei 1940 – de hoogste Duitse (Wehrmacht)militair in Maastricht was.
                      Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd

                      Opmerking


                      • #12
                        In de Limburger Koerier van 2 augustus 1940 lezen we dat de nieuwe Feldkommandantur 724, gevestigd Vrijthof no. 19, dagelijks geopend is van 09.00-12.00 uur.
                        Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd

                        Opmerking


                        • #13
                          Op 5 augustus 1940 meldt de Limburger Koerier:

                          OFFICIEELE MEDEDEELINGEN
                          Nieuwe Kommandantur te Maastricht.
                          MAASTRICHT.

                          De Kommandantur te Maastricht maakt bekend:
                          Sinds 20 Juli 1940 is te Maastricht gevestigd de Feldkommandantur 724. welke tevens optreedt als Wehrmacht-Kommandantur voor de provincie Limburg. Zij staat onder bevel van
                          Oberstleutnant Lang.
                          De Kommandantur is gevestigd in het pand Vrijthof No. 19.
                          De Wehrmachtskommandantur behandelt alleen militaire zaken.
                          De behartiging van de belangen der burgerlijke bevolking behoort niet tot de werkzaamheden van de Kommandantur, maar berust bij de burgemeesters, gemeentebesturen of andere plaatselijke overheden. Dezen krijgen daarvoor hun aanwijzingen van den Commissaris der Provincie, die op zijn beurt zich richt naar de opdrachten van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied.
                          De Feldkommandantur ls geopend dagelijks van 9 tot 12 uur.


                          Het lijkt er dus op dat Major von Battenwerffer begin augustus 1940 al is vervangen door Oberstleutnant Lang.
                          Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd

                          Opmerking


                          • #14
                            Geweldig interessant, Pier. Als ik het goed begrijp, zou er wat betreft de burgerbevolking het een en ander terug te vinden moeten zijn in het jaarverslag van de gemeente en het Secretariearchief (RHCL). Totdat in augustus 1941 Michiels van Kessenich werd vervangen door de NSB-burgemeester Peeters, zal zeker gepoogd zijn een eerlijk verslag te geven.
                            Last edited by Ingrid M.H.Evers; 25 november 2018, 20:55.

                            Opmerking


                            • #15
                              Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H.Evers Bekijk bericht
                              Geweldig interessant, Pier. Ik geloof niet dat over deze bezettingsmaatregelen voor Maastricht ooit is geschreven. Het is een van de vele blinde vlekken in de plaatselijke geschiedenis. Als ik het goed begrijp, zou er wat betreft de burgerbevolking het een en ander terug te vinden moeten zijn in het jaarverslag van de gemeente en het Sdecretariearchief (RHCL). Totdat in 1941 Michiels van Kessenich werd vervangen door de NSB-burgemeester Peeters, zal zeker gepoogd zijn een eerlijk verslag te geven.
                              Dat laatste vraag ik mij duidelijk af. Dergelijke documenten zullen zeker onder ogen van de bezettingsautoriteiten zijn gekomen. Dingen die door Michiels van Kessenich en anderen werden gedaan en eigenlijk tegen de zin van de nazi's waren zullen niet zijn opgescheven in deze documenten maar hooguit (en dan ook niet altijd) in privé-archieven zijn terechtgekomen.

                              Opmerking

                              Bezig...
                              X