Aankondiging

Sluiten
No announcement yet.

Verdwenen kapel: de (Grote) Heilige Geestkapel

Sluiten
X
  • Filter
  • Tijd
  • Tonen
Clear All
nieuwe berichten

  • Verdwenen kapel: de (Grote) Heilige Geestkapel

    Bij het lokaliseren van de Heilige Geestkapel, het belangrijkste instrument van de stedelijke armenzorg (Armentafel) stuiten we op een probleem. De HEM zegt daarover: gelegen aan de zuidzijde van de Markt. In diezelfde HEM staat op kaart 7 (in het kaartenkatern) de Heilige Geestkapel (5) halverwege het Heilige Geeststraatje afgebeeld.



    Simon de Bellomonte geeft op diverse van zijn kaarten (1572-1588 ) de kapel S.Spiritus aan als gelegen aan de Grote Staat en dat doen ook alle uitgeverijen (Jansonius/Blaeu) in zijn kielzog. Alleen de opmetingskaart van 1587 laat vermoeden dat er een smalle doorgang was tussen Grote Staat en Heilige Geeststraatje.





    Dr. E.Jaspar preciseert het nog verder: …laog de kapel vaan d’n Helligen Geis op de plaots boe later et hoes van de familie Thys gestanden heet en boe noe ziech de maggezijne vaan Wolf & Hertzdahl bevinde. Dat pand komt overeen met dat van parfumerie Douglas vandaag.
    Jaspar vertelt ook nog dat naast het woonhuis tot het jaar 1870 (bouw Wolf & Hertzdahl?) een gangetje de verbinding tussen Grote Staat en Heilige Geeststraatje onderhield. Daarmee suggererende dat dit voordien niet het geval was.

    In 1803 werd de kapel afgebroken en vervangen door een woonhuis, even in het midden latend of dat het woonhuis Thys was. Dat wil zeggen dat de kapel of wat er van over was ook op de maquette-kaart van 1748 voorkomt.




    Is de ware locatie allang bekend en alleen aan mij - nieuwkomer - niet?
    Ik heb ook nog nooit een afbeelding van de kapel kunnen vinden en de tekentjes op de kaarten acht ik onbetrouwbaar.
    Last edited by Theo Bakker; 3 mei 2011, 10:03.

  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    Nog wat verdwenen alternatiefjes naast de St.-Joriskapel: de St.-Amorskapel, Maria Minor, Vincentius, Hilarius, St.-Servaashospitaal, om er een paar te noemen.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 12 mei 2011, 10:55.

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    Oorspronkelijk geplaatst door Breur
    En nu op naar de Tempeliers
    We kunnen ook nog eerst de buren ter linkerzijde onder handen nemen: de Sint-Joriskapel. Moet nog wat moed verzamelen om met die Tempeliers aan te komen!

    Leave a comment:


  • burgemeester
    replied
    Goede vondst, Loco!

    Past inderdaad allemaal heel aardig.

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    Loco, wat een mooie vondst weer. Ik vind het best een mogelijke weergave van de situatie.

    De dakruiter komt in elk geval overeen met het aangekondigde herstel van 'het torentje', zoals hierboven aangegeven voor het jaar 1773. En het poortje links zou best eens de toegang tot de gang tussen Grote Staat en Heilige Geeststraat kunnen zijn. De steunberen zouden verklaard kunnen worden uit de restauratie van de gevel in die zelfde jaren. En wat betreft de raamverdeling klopt de gevel ook met de vermoedelijke breedte van het pand.

    Wat mij betreft is dit een winner. Met alle feilen: waar zouden we zijn zonder Philippe van Gulpen?
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 12 mei 2011, 09:37. Reden: aanvullingen

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    Dit draadje is natuurlijk niet compleet zonder een tekening van Philippus van Gulpen, waarbij dan wel weer moet worden aangetekend, dat Van Gulpen de kapel zelf niet meer in deze staat gekend kan hebben. Aangezien we niet weten wat Van Gulpen's bronnen waren en we al een paar keer eerder door hem op een verkeerd spoor gezet zijn, durf ik ook niet te zeggen hoe serieus dit genomen moet worden.

    Bron: www.rhcl.nl

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    uiterlijk kapel

    Ik heb nog eens even gekeken naar dat gotisch raam en de lengte van de dakkap. Ik schat dat de kapel aan de Sint Jorisstraat / Grote Staat in de gevel ruimte had voor vijf van zulke ramen. Daar moet ook een ingang hebben gelegen. Afhankelijk van de vraag hoe groot die was, paste hij bij die vijf ramen, of het waren er maar vier.

    Ook aan de kant van de H. Geest moet er een ingang zijn geweest, via het pleintje achter de deur links op de Simaysfoto. Het lijkt mij dat de kapel oorspronkelijk heeft vrijgestaan, maar dat hij in later eeuwen al snel aan de noordwestelijke zijde voor de helft of meer is ingebouwd. Op de plattegrond van Lacher d'Aubancourt (1748 ) is dat reeds te zien. Waarschijnlijk wilde men hem vanaf de H. Geeststraat bereikbaar houden en is daarom het binnenplaatsje (waar een toegang lag?) bij de noordoostelijke gevel gehandhaafd. Aan deze zijde moeten tot aan de Franse Tijd tenminste twee gotische ramen hebben gezeten.
    Bestanden bijvoegen

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    Oorspronkelijk geplaatst door olijfje
    Bij tijd en wijle probeer ik de website waar ik dat vandaan had nog wel eens op te sporen omdat Ingrid me daar om vroeg, maar ik heb 't nooit meer kunnen vinden.
    Spijtig, olijfje, want dat diorama interesseert me. Dank voor het zoeken, maar ik denk dat je het verder maar moet vergeten. Er vallen dagelijks sites van het Net (een reden voor de komst van de stichting MO) en ik denk dat de door jou gezochte 'lijst van bewoners' daar het slachtoffer van is geworden. Wat er niet (meer) is, kun je niet vinden.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 9 mei 2011, 16:38.

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    En de steeg kwam dan in de H. Geeststraat uit ter hoogte van de houten deur-zonder-dicht-bovenlicht rechts op de foto van Simays. Duidelijk is - ook van de kadasterkaart - dat de doorgang links op de Simaysfoto toegang gaf tot een binnenplaatsje dat bij het huis in de Grote Staat hoorde.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 9 mei 2011, 06:42. Reden: inkorting

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers Bekijk bericht
    En jammer dat zo'n mooi huis in de Grote Staat verdwenen is, maar ach, het zou nu veel te laag geweest zijn voor de straatwand.
    Wellicht gaf de linkerpoort toegang tot de (geprivatiseerde) doorgang naar de H. Geeststeeg.

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    Oorspronkelijk geplaatst door burgemeester Bekijk bericht
    Het perceeltje zonder nummer ten linker zijde van perceel 1166 lijkt dan de meest aangewezen plaats voor de gang.Bron: www.watwaswaar.nl
    Geweldig, burgemeester. Dat ongenummerde perceel is duidelijk de doorgang, die dus aan de westelijke zijde van de voormalige kapel lag.

    @ El Loco: dank voor de foto's, maar wat een rommeltje daar in de H. Geest. En jammer dat zo'n mooi huis in de Grote Staat verdwenen is, maar ach, het zou nu veel te laag geweest zijn voor de straatwand. Zie ik het goed dat het links naastgelegen pand in later jaren een (halve) verdieping verhoogd is?
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 8 mei 2011, 13:20. Reden: redactie

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    En voor de volledigheid ook maar even de Bing-opnamen van het gebied:





    Duidelijk is, als we bovenstaande Bing-foto's bekijken, dat we op de plek van de Heilige Geestkapel niet meer hoeven te speuren naar overblijfselen van de kapel; het hele blok tussen de Heilige Geeststeeg en de Grote Staat bestaat uit relatieve nieuwbouw. Ik meende nog even op de linkerfoto hierboven de contouren van het koor van de kapel te ontwaren, maar dat blijkt een schaduw van een naburige gevel te zijn...

    Op http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl kwam ik onderstaande foto (de linker) tegen. Misschien is dit nog het pand uit 1803, dat de H. Geestkapel verving. Aan de gevel hangt een plakaat, dat ik na vergroting niet helemaal kon ontcijferen, maar waarop lijkt te worden aangekondigd: Openbare Verkooping(?) Twee Handelshuizen. Groote Staat No 26(?) en No 28(?). Ruim 10 jaar later blijkt het pand vervangen te zijn door het huidige winkelpand uit ±1930. Vreemd genoeg wordt de bijzondere expressionistische baksteengevel van het voormalige pand Wolf & Herzdahl in de Architectuurgids Maastricht 1895-1995 niet beschreven.


    Links: Grote Staat 26-28 in 1918. Midden: huidige pand uit ±1930 (pui modern). Rechts: detail

    Leave a comment:


  • burgemeester
    replied
    Deze mag dan ook niet ontbreken. Minuutplan ca. 1832.



    De percelen 1165 en 1166 waren in het bezit van Visschers (zal dezelfde zijn als de Vissers die Ingrid noemt). En, als ik het goed lees, was de man bankier.

    Het perceeltje zonder nummer ten linker zijde van perceel 1166 lijkt dan de meest aangewezen plaats voor de gang.

    Bron: www.watwaswaar.nl
    Last edited by burgemeester; 8 mei 2011, 11:18.

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    De Heilige Geeststraat

    Tot ‘circa 1870’ was de Heilige Geeststraat een doorlopende straat die vanaf de Markt langs de Heilige Geestkapel uitmondde in de Sint Jorisstraat (Grote Staat). Het laatste stuk van die verbinding was in de negentiende eeuw verworden tot ‘een lange duistere gang’. Dat goldt waarschijnlijk ook al in de achttiende eeuw, want op de hierboven geplaatste plattegrond van Larcher d'Aubancourt is hij niet ingetekend. Onduidelijk blijft waar hij dan liep, linksom of rechtsom lang de kapel.

    Op geen enkele tot nu toe gevonden plattegrond (tot ca. 1800) is van een ‘gang’ iets te zien. Maar in bovengenoemd Register van huisnummers... ontbreekt tot 1855 een perceelnummer tussen nr. 704 en nr. 706. Dat laatste nummer (706) correspondeert met de locatie in de Franse Tijd van de Heilige Geestkapel. Het lijkt logisch het ontbrekende nummer 705 als de ‘gang’ aan te merken. In 1855 wordt nummer '705' definitief overgeslagen in de toen doorgevoerde omnummering van huisadressen. Dat hoeft echter niet te betekenen dat de gang toen verdwenen was. Het kan er mee te maken hebben gehad dat op basis van het inmiddels ingevoerde kadaster de huisnummering werd losgekoppeld van de percelen. Voorheen gold naar ik meen het huisnummer tevens voor het perceel, nu staat dat er los van. Misschien dat de vroegste kadasterkaarten nog iets opleveren. Tenslotte zou de verbinding hebben bestaan tot 'ca. 1870'.

    In de negentiende eeuw was de Heilige Geeststraat praktisch gezien dus nog lang een nèt niet doodlopende steeg. De hoofdingang lag – zoals van den beginne – aan de zijde van de Markt. Bewoning was er weinig. Na de Franse Tijd resteerden nog slechts zeven armenhuisjes. Van najaar 1846 tot het voorjaar van 1919 had in het winterseizoen Momus Soepkokerij aan de oostzijde van de straat haar domicilie. Ook zou te eniger tijd ene Arn. Schaepkens-Ryckelen in de H. Geeststraat zijn smidse hebben gehad. (Hij woonde aan de Markt). De rest van het straatje bestond uit de achteruitgangen van panden in de omringende straten.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 9 mei 2011, 06:48. Reden: aanvulling

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    De Heilige Geestkapel in later eeuwen

    Voor de (bouw)geschiedenis van de kapel zijn er schaarse gegevens uit de achttiende en negentiende eeuw waarvan de betekenis niet altijd eenduidig is:

    1731: in de kapel zullen voortaan niet alleen katholieken mogen kerken, maar ook de calvinistische Schotten die deel uitmaken van het garnizoen (simultaneum).
    1773: het 'torentje' en 'de gevel' worden afgebroken c.q. gerestaureerd.
    1774: de kapel wordt herbouwd.

    1796: na de nationalisatie van de kerkelijke goederen en stichtingen door het republikeins-Franse bewind wordt de kapel ingericht als cichoreifabriek, een van vele. Door de Engelse blokkade voor de kusten stagneert namelijk de aanvoer van koffie; vandaar dat er in Maastricht een bloeiende surrogaatindustrie ontstaat.

    1803: in dit jaar wordt de kapel vervangen door een particulier woonhuis, waarvan de erfpacht ligt in handen van het Bureau de Bienfaissance (na 1815: Burgerlijk Armbestuur [BA]). De foto van Simays in aanmerking genomen mag men concluderen, dat de achtergevel van dat pand bestond uit de in 1919 nog zichtbare noordelijke gevel van de voormalige kapel.

    Het pand wordt na 1815 door het BA in ‘ijzeren toust’ gegeven tot 1897. Achtereenvolgens wordt het bewoond door de families Damen, Visser(s) en A.J. Thijs. Het telefoonboek van 1915 geeft aan dat ene J.A. (!) Thijs een winkel in koloniale waren drijft op het adres Grote Staat 26. Dat huisnummer correspondeert met het Register van huisnummers te Maastricht, dat bij nr. 26 stelt: 'voorheen kapel van de H. Geest'.

    Verdere bronnen:

    - P.J.H. Ubachs en I.M.H. Evers, Historische Encyclopedie Maastricht [HEM], Zutphen 2005.
    - Jules Schaepkens van Riempst, Het oude Tricht (1908 ), pp. 113-125 en 133-135, passim. NB. De paginering van de gebruikte overdruk wijkt af van de oorspronkelijke uitgave in de Publications/PSHAL. Zie ook de literatuuropgave in de HEM.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 9 mei 2011, 16:02. Reden: correctie

    Leave a comment:

Bezig...
X