Aankondiging

Sluiten
No announcement yet.

Verdwenen kapel: de (Grote) Heilige Geestkapel

Sluiten
X
  • Filter
  • Tijd
  • Tonen
Clear All
nieuwe berichten

  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    De ligging van de Heilige Geestkapel

    Omstreeks 1280 wordt voor het eerst melding gedaan van een Heilige Geestkapel. Zij hoorde bij een liefdadige fundatie (stichting), die bedoeld was tot ondersteuning van de stedelijke armen en behoeftigen. Aanvankelijk beperkte zich dat tot het op bepaalde dagen uitdelen van brood (‘micken’) en van brandhout in de winter, maar in later eeuwen bouwde men ook stadsarmenhuisjes. Die stonden niet alleen in de H. Geeststraat, maar ook aan de binnenzijde van de eerste stadsmuur in het Lang en Kort Grachtje en elders. De fundatie was redelijk welvarend, mede omdat zij werd beheerd door door de ambachten uit hun midden gekozen Heilige Geestmeesters. Na 1580 zijn het schepenen en gesworenen die hiervoor gekozen worden. De fundatie ontving jaarlijks inkomsten uit de revenuen van door de stad opgelegde boeten.

    Waar de dertiende-eeuwse kapel precies gelegen was, is niet bekend. Men krijgt echter de indruk dat hij – zoals Theo Bakker hierboven al suggereerde - altijd aan het einde van de H. Geeststraat heeft gelegen, langs de toenmalige Sint Jorisstraat (nu Grote Staat). Een akte uit 1379 vermeldt namelijk het huis van ene Servaes de Pietersheim, ook genoemd Vaes van den Heyligengheist, dat in de Sint Jorisstraat lag ‘tegenover de Heilige Geest’.

    Men zou kunnen denken dat met ‘tegenover de Heilige Geest’ misschien het straatje werd bedoeld, niet de kapel. Maar in 1422 lag ‘in de Sint Goerysstraet’ een huis met de naam ‘Ten Tumeler’. Het lag op de hoek van ‘de nuwestraet, gaende ter hallen wart’ [de Nieuwstraat, lopende in de richting van de Lakenhal op de Markt] en grensde aan de andere zijde aan het huis van de harnasmaker Henric van Haesdael. Van Haesdael zelf reinde weer aan de kapel.

    Op de plattegrond van Bellomonte (1581) is de H. Geestkapel afgebeeld als gelegen aan de noordzijde van de huidige Grote Staat, tussen Nieuwstraat (r) en Spilstraat (l) (zie hieronder). Als we de tekening mogen geloven staat er inmiddels een forse kapel, die een bouwlaag hoger is dan de haast aanpalende, tussen de huidige Dominicanerkerkstraat en Spilstraat gelegen wijkkapel van Sint Joris. De bedoelde huizen zijn op deze plattegrond verdwenen; de kapel vormt direct het 'hoekhuis' van de Nieuwstraat. Dik honderd jaar eerder (1471) was de kapel opengesteld voor het publiek. Men kon er mis horen en aan zijn zondagsplicht voldoen. Misschien heeft dit ertoe geleid dat het gebouw werd vergroot. Maar hierover ontbreekt elk gegeven.



    Was die kapel dus wel zo groot als ingetekend op de plattegrond van Bellomonte (1581)? Op de achttiende-eeuwse en veel betrouwbaarder plattegrond van Larcher d'Aubancourt (1748, zie hieronder) is de Heilige Geestkapel ingetekend tussen de huizen van de straatwand, met aan de zijde van de Nieuwstraat twee huizen. En dat wijst er op dat zij waarschijnlijk nooit hoekhuis aan de Nieuwstraat geweest. Ik kan me tenminste niet voorstellen dat die kapel eerst met twee huizen is vergroot, en daarna weer met twee huizen verkleind zou zijn, zonder dat dat in de plaatselijke geschiedschrijving enig spoor zou hebben achtergelaten.





    Literatuur:

    - P.J.H. Ubachs en I.M.H. Evers, Historische Encyclopedie Maastricht [HEM], Zutphen 2005.
    - Jules Schaepkens van Riempst, Het oude Tricht (1908 ), pp. 113-125 en 133-135, passim. NB. De paginering van de gebruikte overdruk wijkt af van de oorspronkelijke uitgave in de Publications/PSHAL. Zie ook de literatuuropgave in de HEM.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 8 mei 2011, 13:19. Reden: redactie

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    Heilige Geeststraat, foto van Alexander Simays (1919)

    Hartelijk dank, Breur. Je hebt de foto een beetje verder opgeblazen dan de werkelijke grootte en dat brengt er wat rasterstructuur in, maar hinderlijk is dat niet. Ongelooflijk hoe scherp die opnamen van Simays zijn. Negentig jaar geleden en een glasplatencamera (vrijwel) zonder voorzetlenzen: heel bijzonder.

    Het lijkt erop dat de oorspronkelijke gevel- c.q. dakstructuur te eniger tijd is gesloopt. Die twee vierkante ramen lijken in een nieuwe bovenverdieping te zitten.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 8 mei 2011, 10:47. Reden: redactie

    Leave a comment:


  • Breur
    replied

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    H. Geeststraatje (A. Simays)

    De foto staat - niet uitgesneden - op ware grootte afgedrukt in Ingrid M.H. Evers, Maastrichtse monumentzorg in zwart-wit (Vierkant Maastricht, nr. 33), Maastricht 2000, pag. 112. Het is een opname van Alexander Simays, afgedrukt van een halve ['A4'-]glasplaat (coll. RHCL). Hij dateert van 1919, dus iets later als eerder hier gemeld.

    Ik ben niet erg handig met scannen, dus krijg de plaat hier niet behoorlijk afgedrukt. Misschien heeft Caesar dat boek ook in de kast staan? Op de juiste grootte blijken er tussen de ramen twee geheimzinnige witte vierkante ´stenen´ in de muur te zitten. Geen idee wat dat kan zijn.
    Bestanden bijvoegen
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 5 mei 2011, 22:20. Reden: aanvulling tekst

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    Wow, heel gezwind, Caesar! Da's in elk geval een gotisch raam, zo te zien met baksteenprofilering, hardstenen(?) middenstijl en misschien zelfs restanten van maaswerk in het spitsboogsegment. Links daarboven de aanzet van een kleiner raam. Dit kan theoretisch een middeleeuws woonhuis, klooster, gasthuis o.i.d. zijn, maar grote kans dat we hier tegen de noordkant van de Heilige-Geestkapel aan kijken. Over de ouderdom van de overige gebouwen valt n.a.v. deze foto nog weinig te zeggen.

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers Bekijk bericht
    Misschien kan iemand de foto inscannen?
    Ik heb 'm helaas niet. Burgemeester heeft de hele reeks min of meer compleet, maar die zit in Barcelona of daar ergens... Klinkt interessant, zo'n gotisch raam; misschien was het wel een overblijfsel van de Tempelierskapel

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    H. Geeststraat: een niet nader gedefinieerd gotisch venster

    In het Silhouetboekje over De Momus (nr. 8, uit 1982) staat op pagina 34 een foto van het exterieur van Momus Soepkokerij, gedateerd op 'ca. 1914'.

    De foto is genomen naar het zuiden. Op de achtergrond is een hoge (zij-?)gevel te zien met daarin een redelijk hoog gotisch aandoend venster. Indertijd werd mij bij het gemeentearchief verteld dat deze gevel een overblijfsel was van de H. Geestkapel die ooit in/aan dit straatje had gestaan.

    Misschien kan iemand de foto inscannen?
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 5 mei 2011, 20:58.

    Leave a comment:


  • goofjohn
    replied
    Heilige Geest

    Misschien dat deze krantenartikel licht op het onderwerp kan schijnen. Het is te groot om te uploaden. Betreft artikel uit De Limburger
    H.Geest
    Het is zo'n steegje dat je over het hoofd ziet. Maar het heeft een bewogen geschiedenis. De H.Geest komt uit op de Markt in Maastricht. Vanaf de late middeleeuwen is vanuit het straatje veel aan armenzorg gedaan. De armentafel van de H.Geest, genoemd naar de kapel die er lag, was bedoeld voor alle inwoners van de stad. Dit in tegenstelling tot de afzonderlijke parochies die hun eigen armentafels hadden. Bij de armentafel van de H.Geest stonden de armen en hulpbehoevende voor hun leven ingeschreven, ook als ze het materieel beter kregen. Zij behielden hun ondersteuning als eenmaal verkregen recht. Begin negentiende eeuw waren nog 7 van de 64 gemeentelijke armenhuisjes in het H.Geeststraatje over. De laatsten werden begin vorige eeuw aan het Lang Grachtje afgebroken. Een voortzetting van de armenzorg van de H.Geest was in zekere zin de soepkokerij van de Momus die van 1846 tot 1919 gevestigd was in het steegje. Toen het in de jaren tachtig van de negentiende eeuw economisch wat minder ging in het geïndustrialiseerde Maastricht, stonden 's morgens vroeg de arbeidersvrouwen aan de poort van de soepkokerij om een portie soep, soms vermeerderd met een of twee haringen, af te halen.
    Naarmate de arbeidsklasse zelfbewuster werd en hogere lonen afdwong, werd de soepuitdeling als een vernederende activiteit gezien. Na 1919 werd het in het steegje 's morgens een stuk rustiger. De H.Geestkapel bestond toen al lang niet meer. Die was in de Franse tijd genationaliseerd.
    Bron: De Limburger zaterdag 7 februari 2009 door Caspar Cilekens

    Leave a comment:


  • PaoterVinck
    replied
    d'n Hèlligen Geist, 2

    Wat iech zjus sjreef steit nörreges op pepier *1 .... geer kint mesjiens Harie zellevers vraoge?...



    Zo noe loup iech gaw nao Slevrouwe um veur veur uuch èn 'ne gooije aofloup 'ne boezjieke te branne.

    Leave a comment:


  • PaoterVinck
    replied
    d'n Hèlligen Geist

    d'n Hèlligen Geist......:( Dee noe evekes hiel erreg nudig is... Kom luij geer sjrijf hijj veur eur ammezasie en gèt kinnis op te doen!!! En zekers neet um uuch te sjaggernere... geer zit hijj neet op sjaol...!!!!

    Kom, kom Ingrid... hènneke, knoevelke...*O * ouch gèt ruimte aon aandere geve.

    Noe d'n Hèlligen Geist:
    Iech mein mich te rappelere... wie Harie Haane vaan 't Panhoes aon de Mèrret, - dee ziene zijj-ingaank aon d'n Hèlligen Geist heet - zien zaak rond de Jaore 1970[?] verbouwde, dao reste gevónde zien vaan die kapel.

    Leave a comment:


  • Breur
    replied
    Er is geen sprake van terugtrekken of afscheid nemen. Iedereen kan inloggen en zich bezighouden met de onderwerpen die interessant, informatief, leuk of amuserend lijken.

    Leave a comment:


  • El Loco
    replied
    Wat een gedoe, jongens. Ik zou het ook ontzettend jammer vinden als Ingrid of Theo zouden opstappen. Ik kan alleen maar zeggen: even laten rusten en daarna weer verder en gewoon wat meer rekening houden met elkaar. We doen dit omdat het leuk is, toch? Meer kan en wil ik er ook niet over zeggen.

    Leave a comment:


  • Theo Bakker
    replied
    Het beste lijkt me dat ik me terugtrek uit de discussies. Het was soms heel gezellig. Ik zal af en toe nog wel eens kijken waar jullie gebleven zijn. Het beste.

    Leave a comment:


  • Theo Bakker
    replied
    Oorspronkelijk geplaatst door Ingrid M.H. Evers Bekijk bericht
    Denkt u niet dat dat ook op een andere toon zou kunnen?
    Ik schijn er een handje van te hebben u te irriteren en dat is het laatste dat ik zou willen. Sorry voor mijn toon.

    Leave a comment:


  • Ingrid M.H.Evers
    replied
    Gehak op de Historische Encyclopedie Maastricht

    Denkt u niet dat dat ook op een andere toon zou kunnen?

    De auteurs van de HEM hebben sinds 2005 van tal van specialisten - hobbyïsten en wetenschappers - commentaar gekregen op details in bepaalde trefwoorden van de HEM, en suggesties voor aanvullende lemmata in een herdruk. Sommigen zijn daartoe actief door ons uitgenodigd, anderen kwamen spontaan met correcties of toevoegingen. Al die op ons verzoek overzichtelijk opgestelde notities worden bewaard in een correctie- en aanvullingendossier en zullen - als er ooit een nieuwe versie van het boek komt - voor zover relevant worden verwerkt.

    Wat bij al die inzendingen echter op de voorgrond staat, is de waardering voor het werk van de auteurs. Elf jaar noeste, maar onbetaalde en belangeloze arbeid hebben voor Maastricht een naslagwerk opgeleverd dat inmiddels onmisbaar is geworden. Zitten er fouten in? Zeker, deels vanwege de gebruikte literatuur, maar deels ook door onachtzaamheid van de auteurs. Kan het beter? Hopelijk. De auteurs hebben dat sinds 2005 gestimuleerd, met name ook op deze site.

    Maar nu u het zelf aankaart wil ik hier wel expliciet stellen dat ik het voortdurende onwelwillende en 'triomfantelijke' gehak op de Historische Encyclopedie Maastricht van de laatste zes maanden meer dan beu ben.

    Een positieve benadering van voortschrijdend historisch inzicht? De auteurs van de HEM hebben in hun voorwoord met zoveel woorden gesteld dat het boek 'een eerste oriëntatie (wil) zijn in de geschiedenis van Maastricht in de wijdste zin en een stimulans voor nader onderzoek' (pag. 7). Het gaat hier niet om een competitie. Zeker, men kan enthousiast zijn over een nieuwe vondst, maar dat gehak op teksten in de HEM moet nu eens afgelopen zijn. En dan heb ik het nog niet eens over het al dan niet moedwillig mislezen van de tekst, dat voortdurend bijgesteld moet worden. Ik heb daar echt geen tijd meer voor.

    Ik heb maandenlang geprobeerd het goede voorbeeld te geven met mijn objectieve antwoorden op sommige commentaren. Dat is bij de vaste posters zelfs zozeer opgevallen, dat men mij via de p-mail complimenteerde met mijn geduld. Maar dat geduld is nu werkelijk op. Elke werker in de wijngaard heeft zijn meriten, ook u. Maar ofwel de toon van sommige postings verandert hier, ofwel ik werk niet langer meer mee aan Mestreech Online.
    Last edited by Ingrid M.H.Evers; 6 mei 2011, 14:02. Reden: tekstcorrecties

    Leave a comment:

Bezig...
X